Skip to main content

Full text of "Vocabulario tagalo-castellano"

See other formats


^^fiRA^^^^ 



THE f tl LAI2 Dccr; Stiep 



t8090 WYOMING 
DETROIT, MICM. 4832! 
U S A. 



fTl 



3^' 




VOCABULARIO 



^ 



T'""',0-CiSTEllAIIO 




PEEMIADO CON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA 

EXP0SICI6n Dte EILIPINAS EN MADRID, 

EN EL ANO DE 1887. 



CON SUPERIOR PBRMISO 



UN D^eiM A EDICi6n ) 



MANILA, 1920. 



!* ^ 



imprenta, librerta y papeleria 



J. MARTINE2 

i\ P. Hor^a 34-38, Tel. 5005 P. ealderoB 108, ealiildo 253 lBtraffluro8..Te!.J283 




> 



VOCABULARIO 

TlGALO-CASTELliNO 






PREM[ADO OON LA MEDALLA DE BRONOE EN LA 

exposioi6n DE EILIPINAS EN MADRID, 

EN EL ANO DE 1887. 



CON SUPERIOK PERMISO 



UNBEeiMA EDIOION 



MANILA, 1920. 



Libreria e Imprenta de J. MARTfNEZ 

Gabildo 253, Intramuros. Tel. 3283. 



PL 

. FA 7 
\2ZO 



Es propiedad de la Imprenta, 
Lihreria y Papeleria de Juan 

Martinez. 






VOCABULARIO 

TAGALO-CASTELLANO 



Manga ngalan nang eatauan 
nang tauo. 

Ang eataudu. 

Ang lilo. 

Ang dugd. 

Ang ugat. 

Aug buto, 

Aug lamdn. 

Ang baUt 

Ang eababauan ng baldt. 

Ang Idmad. 

Ang no6. 

Ang quilay. 

Ang bub6ng nang matd. 

Ang piliematd. 

Ang matd. 

Ang baliptatao 

Aug billg nang matd. 



Nombres del euerpo 
humano, 

El euerpo. 

La cabeza. 

La sangre. 

La vena. 

El hueso. 

La earne. 

La piel. 

El eiitis 

La telilla. 

La frente. 

La eeja. \ 

El pdrpado. 

La pestaGa, 

El ojo. 

La pupila % nifia del 0]o. 

La eatarata -dei ojo. 



Ang elaloyan nang luh^. 

Aiig ii6ng. 

Ang buhde 

Aog mue ha, 

Ang bibig, 

Ang Idbi. 

Ang pisngi. 

Ang piHpisan 

Ang bumbiinan, 

Ang tainga, 

Ang ngipin. 

Ang bagang. 

Ang guilaguid. 

Ang dila. 

Ang gutiL 

Ang ngaldngaU. 

Ang lalamunan, 

Ang gulung guhmgan. 

Ang sihang. 

Ang baba. 

Ang bituea. 

Ang hlg.. 

Ang batoe. 

Ang litae. 

Ang bungo. 

Ang balagat. 

Ang baheat 

Ang eamay 

Ang baraso. 

Ang sieo. 

Ang galang galangdn. 

Ang palad ng eamdy. -. 



4 - ^ 

El lagrimal. 

La nariz. 

El pelo 6 oabelb 

La eara, rosiro c3 sem* 

blante. 

La boea 

El labio. 

La mejilla 6 earrillo. 

La sien. 

La mollera. 

La oreja. 

El diente. 

La muehn. 

La eneia 

La lengua 

La eampaniUa del gnznate. 

El paladar t 

La garganta 

El es6fago^ o laringe. 

La quijada 6 mandlbula 

La barba 

La tripa. 

El euello 6 pescuezo. 

La cerviz, 

El seso. 

La calavera 6 easeo de la- 

cabeza. 

La clavicula. 

El hombro. 

La mano. 

El brazo. 

El eodo. 

La muileea 

La palma de la mano. 



Aog daliri 


El dedo. 


Ang hinMlaqui. 


El . dedo pulgar. 


Ang liintuturo. 


El dedo Indiee 


Ang dato: 


El dedo mayor. 


Ang susuutan siogsing. 


El dedo anular 


Ang caliDgquingan 


El dedo mefiique 6 i 




rieular. 


Ang bueo nang daliri. 


El artejo. 


Ang cuc6. 


La mia 


Ang quiliqnili 


El sobaeo 


Ang tian 


La barriga 6 vientre. 


Ang dibdib. 


El peeho. 


Ang siiso. 


La teta 


Ang tadiang 


La eostilla 


Ang taguiliran. 


El eostado. 


Ang piisod. 


El ombligo. 


Ang bay uang. 


La eintura. 


Ang sinapuponan. 


El regazo 6 falda. 


Ang baga. 


El bofe 6 pulm6n. 


Ang piiso. 


El coraz;6n. 


Ang atay. 


El higado. 


Ang apd6. 


La hieL 


Ang pantog. 


La vejiga. 


Ang siemura 


El 6st6mago. 


Ang lic6d 


La espalda. 


Ang gulugod. 


El espinago. 


Ang puit. 


El euio 6 trasero. 


Ang bahay bata. 


Xa matriz. 


Ang iniiuan. 


La plaeenta. 


Ang paa 


El pie 


Ang binti. 


La pierna 6 pantorrilla 


Ang hita. 


El muslo. 


Ang tuhod. 


La rodilla. 


Ang alae alaean. 


Lia €orva. 



au- 



6 



Ang lol6d. 

Ang litid 

Ang bub6ng nang paa. 

Ang saeong 

Ang biieong bueong* 

Ang talampaean. 

Ang bias nang binti 6 

baraso. 

Ang quiiabot nang balat. 

Ang pigui. 

Ang balaeang. 

Ang singit. 

Ang >ayAg. 



La espinilla. 

El nervio. 

El tarzo 6 empeine del 

pi^. 

El zancajo 6 .earearial. 

El tobillo. 

La planta del pie. 

La eanilla. 

El poro, 
La nalga. 
La eadera. 
La ingle, 

El testieulo, eonipaHon 6 
turma. 



Sa manga saquit nang 
tauo 



De las enfermedades del 
homhre. 



Ang saquit. 

Ang ub6. 

Ang hiea. 

Ang tagulabay. 

Ang alipunga. 

Ang tunga. 

Ang pigsa 

Ang bungang-arao. 

Ang galis. 

Ang baiqui. 

Ang aguihap. 

Ang euldni. 

Ang eati. 

Ang pangingil6. 



La enferniedad 

La tos. 

El asma, 

La roneha. 

El sabaii6n. 

El uAero 6 panadizo. 

El diyieso. 

El salpullido. 

La sarna. 

La papera. 

La ampolla. 

La seea. 

La comez6n. 

La dentera. 






Ang buni. 

Ang binat 

Ang hilo. 

Ang saquit na ealahati sa 

ulo. 
Ang pangingiqui. 

Ang lagnat. 
Ang balisaosao. 

Ang eabag. 

Ang pamamaga 

Ang balingoyng6y. 

Ang pulieat 

Ang bulutong. ^ 

Ang lipae. 

Ang sugat. 

Ang latay. 

Ang siiea. 

Ang bulag. 

Ang pilay 

Ang bingi 

Ang eulugo. 

Ang nana. 

Ang sinoe, 

Ang lumpo. 

Ang olol. 

Ang eabulagdn. 

Ang eapilaykn. 

Ang eabingihan. 

Ang eaululdn ; 

Sa pananamit at ibapang 
manga alahas, 
Ang damit 6 pananamit 



El herpe 6 empeine 
La reeaida. 
Ei mareo 6 vahido. 
La Jaqueca 

El esealoMo 6 ealentura 

y frio. 
La iiebre 6 ealentura. 
La estangurria 6 mal de 

orina. 
La ventosidad. 
La hin€haz6n 
La hemorragia, 
El ealambre 
La viruela. 
El eallo. 

La llaga 6 herida. 
El eardenal. 
El v6mito. 
El eiego. 
El coJo 
EI sordo. 
La verruga. 
La materia. 
EI hipo. 
El tullido. 
El loeo 
La eeguera, 
La coJera. 
La sordera. 
La loeura. 

Del vestido y demas 
alhajas 
EI vestido, ropa 6 traje. 



Ang baro. 
Ang salauaL 
Ang panyo. 
Ang sombrero. 
Ang ehapin. 
Ang naedias. 
Ang sinelas. 
Ang sueldy. 
Ang siiyod. 
Ang singsing, 
Ang hieao. 
Ang botonis. 
Ang emntas. 
Ang ealmen. 
Ang saya/ 
Ang naguas. 
Ang alampay. 
Ang tungeod, 

Ang payoDg. 
Ang paypay. 
Ang euaeo. 
Ang list6n. 
Ang bahag 
Ang .pamigquis. 
Ang lambong. 
Ang baliiti. 



8 — 

La eamisa, 

El pantal6n. 

El panuelo. 

El sombrero. 

El zapato. 

El ealeetin 6 media. 

La ehaneleta 6 ehinela. 

El peine. 

El peine de pioJo. 

El anillo 6 sortiJa. 

El pendiente 6 zarcillo. 

El boton, 

El rosario. 

El eseapulario. 

La saya 6 basquifia. 

La enagua. 

Ei paHo de pescuezo. 

El bast6n, bdeulo 6 ca- 

yado. 
El paragua 6 guarda\poL 
El abanieo. 
La pipa 

El eordon 6 list6n. 
La braga 

El eenidor 6 cintur6n. 
La mantellina. 
El peto 6 eota de malla. 



Sa eatigalian at eahUigan Be la naturahza e imli^ 



nang tauo, 

Ang hiuinga. 
Ang paDgamoy. 



naeion de homhre, 

La aspiraci6n 6 aliento 
El olMo. 



Aiig 


panamdani . 




El 


sentimiento 6 i 








ci6n. 


Ang 


gutom. 




^El 


hambrt. 


Ang 


uhao. 




La 


sed. 


Ang 


hieab. 




El 


bostezo. 


Ang 


bahia 




El 


estoriiudo 


Ang 


dilhay. 




El 


reglieldo 6 erueto. 


Ang 


eapalaluan. 




La 


soberbia 6 altivez. 


Ang 


ealibugaa 




La 


]ujuria 6 laseiyia. 


Ang 


eagahtan. 




La 


ira 6 eolera 


Ang 


eataeauan. 




La 


gula. 


Ang 


eapanaghihan. 




La 


eodieia. 


Ang 


eatamaran. 




La 


pereza. 


Ang 


eababaau ng 


loob 


La 


humildad. 


Ang 


aua sa eapua 


tauo. 


La 


1 a r g u e z a 6 1 i l: 








Hdad. 


Ang. 


eahnisan sa 


eeha 


La 


eastidad 6 pureza 



sensa- 



layan 
Ang p a g li a h a u a c nang 

loob. 
Aug easiyahan. 
Aug p a g t i t i i s 6 pagba- 

bata. 
Ang sinta 6 pagibig. 
Ang easipagan, 
Aug earamutan, 
Ang pananampalataya. 
Ang pag asa 6 panaoahg. 
Ang eabaitan. 
Ang eatuiran. 

Ang tibay 6 laeas. 
Ang ealooban. 
Ang eaauaan. 



La eontineneia. 

La templanza. 

La paeieneia 6 toleran- 

eia. 

M amor. 

La diligenoia. 

La avaricia 

La fe 6 ereeneia. 

La esperanza 6 confianza. 

La prudeneia. 

La Justicia, raz6a 6 de- 

reeho. 

La foiJLaleza. 

La Yoluntad ^ 6 interior. 

La miserieordia 6 piedad. 



10 - 



Ang taeot. 

Ang galang 6 pitagan. 

Ang eapayapaap 6 eatahi 

miean. 

Ang ealubayan nang loob. 

Ang eatiuasayan nang 

loob. 

Ang pagiisip. 

Ang nasa. 

Ang pagcaqnilala 

Ang earunungan. 

Ang eahinhinan. 

Ang paghatol. 

Ang eagalingan. 

Ang sumpa 6 tungayao, 

Ang easama an 

Ang eapangitan. 

Ang eabanalan 

Ang eatapangan. 

Ang earuagdn. 

Ang eahinaan ng loob. 

Ang eapayatan, 

Ang eatabaan. 

Ang eataasan 

Ang eaputian, 

Ang eaitiman. 

Ang pageaeandili 6 pagea 

eaHnga. 

Ang eapaubayaan. 

Ang sahta. 

Ang pagmumura. 



El temor 6 miedo. 

El respeto 6 reverencia, 

La paz, sosiego 6 quie- 

tud 
La mansedumbre, 
La longanimidad. 

El pensamiento. 

El deseo 6 anhelo. 

El eoneeimiento, 

La sabiduria 6 eieneia. 

La modestia. 

El consejo 6 senteneia. 

La bondad 

La maldieion. 

La maldad. 

La fealdad6deformi- 

dad 
La yirtud 6 santidad. 
El yalor 6 Yalentia. 
La eobardta. 
La iragilidad. 
La flaqueza 6 delgadez. 
La gordura, 
La altura 
La blaneura. 
La negrura. 
El amparo 6 proteeeion. 

EI abandono 6 desam- 

paro. 
La palabra, idiomS* 6 len- 

gua. 
La murmuraci6n. 



11 



Ang eamatayan 

Ang diri 6 suelAm. 

Ang pagsunod 6 eapintu- 
hoan. 

Ang pagsu6y. 

Ang ugali 6 asal. 

Ang eapalaluan. 

Ang eamahalan 

Ang eatuaan 6 easayahan 

Ang eabataan. 

Ang eabinataan. * 

l Ang eatandaan. 

Ang eapatauaran. 

Ang pananatiH. 
^ Ang eatotohanan. 

Ang easinongahngan 

Ang pagpapatotoo. 

Ang pagtataa. 

Ang eabusiigan. 

Ang panghhbae. 

Ang eabuntisan. 

Ang eagandahan. 

Ang earuehaan. 

Ang pageahmot' 

Ang eahluhan. 

Ang eamurahan. 

Ang puri 6 eamahalan. 

Ang mana. 

.Ang eapangahasan. 

Ang eapangyarihan. 

Ang eadayaan, 
Ang pagaalaga. 



La muerte. 

El aseo, 

La obedieneia. 

La rebeldia 6 infracci6n, 

La eostumbre. 

La yanidad 6 orguho. 

La nobleza. 

La alegria 6 regociJo. 

La nifiez 

La juventud. 

La vejez 6 aneianidad. 

El perd6n 6 remision. 

La perseverancia. 

La verdad certeza. 

La mentira. 

La atirmaeion. 

La negaci6n. 

La hartura. 

El zaherimiento. 

La prefies. 

La belleza 6 hermosura. 

La pobreza 6 miseria. 

El olvido. 

La traici6n. 

La deshonra 6 infamia. 

El honor 6 honra. 

La hereneia. 

El atrevimiento 6 insolen- 

eia. 
El poder, facultad 6 auto* 

ridad. 
El engaflo 6 fraude, 
EI euidado. 



J2 



Ang pagtaiiod. 
Ang eamalian 
Ang easusian 
Ang easuealan nang 

loob. 
Ang eatauohan. 
Ang paghahandog. 
Ang biro 
Ang taua 
Ang easelangan. 
Ang daing, 
Ang ihi 
Ang tae, 

Ang hingal. * 

Ang panaaraaoa 6 pama 

malat. 
Ang panaguinip. 
Ang pagHliueod. 
^ng pageabao. 
Ang bigay eaya. 
Ang panunumpa. 
Aog bala, 
Ang bilin 6 pagtatagobiHn; 

Ang paghahabla. 

Ang paghanap 6 pagsiya- 

sat. 
^ng pagtan6ng. 
Ang pagsagot. 

Ang pag aahnlangan. 

Ang pageaeailangan. 

Ang easalatan. 

Ang ealabhasaan. 



La yigilaneia 

La equivocaci6n 6 error. 

La disereeion. 

La pesadumbre 6 aogustia. 

La humanidad. 

La ofrenda 6 oferta. 

La burla. 

La risa. 

La deHcadeza 

La queja 6 siipliea ^ 

La orina 

La mierda 6 excremento, 

El Jadeo. 

La ronquera. 

E! suelio 6 pesadilla 

El servicio. 

La viudez. 

EL dote 

El Juramento 

La amenaza, 

El eneargo 6 reeomenda 

eion. 
La querella 6 demanda. 
La pesquisa. 

La pregunta 6 interrogaeidn 

'La respuesta 6 eontesta- 

eiou. 

La duda 6 dificultad. 

La neeesidad 

La escasez 6 earestia, 

La prodigaiidad. 



— 13 



Ang pagtitipid. 



Ang eabigatan. 

Ang eagaanan 

Ang buotdng hininga. 

Ang pageaba nang dibdib. 

Ang aua 6 habag, 

Ang guithi 6 sindde. 

Ang panguignilalas. 



Ang 


hiniala. 


Ang 


hiyd 6 eahinhinan. 


Ang 


layao 6 aUndog, 


Ang 


handog 6 alay. 


Ang 


hitBaahiman, 


Ang 


pagtu} a 


Ang 


parusa. 


Ang 


dahidahilan. 


Ang 


eabaUsanhdn. 


Ang eaUgaHgan. 


Ang 


pagtauag. 


Ang 


sayao. 


Ang 


talinghaga. 


Ang 


laMng. 


Ang 


Uhim. 


Ang 


imbay. 


Ang 


p agli bde 6 p a 


oyam. 


Ang 


panata. 


Ang tipanan. 


Ang 


taning 6 tipan. 


Ang 


tiea 6 aeala. 



La eeonomia 6 parsimo- 

nia. 
La gravedad 6 peso. 
La Uviandad 6 ligereza. 
El suspiro. 

La palpitaeion del peeho. 
La eompasion 6 pieda,d. 
El espanto, asombro 6 

susto. 
La admiraeion 6 mara- 

viUa. 
El milagro 6 pr6digo 
La vergiienza 6 pudor. 
La earieia, 
El regalo 
El alago 

La Usonja 6 adulaci(5n. 
l a pena 6 eastigo. 
El pretexto 6 achaque. 
La molestia 
La oeupaeion 
El Uamamiento. 
El baile 6 danza 
ia metafora, enigma 5 ale- 

gorla. 
La traza 6 invenci6n. 
El seereto, 
El eontoneo 
El esearnio, bald6n 6 saf- 

easmo, 
La promesa 6 voto. 
El eoneierto 
El plazo 6 tregua. 
El prop6sito 6 intenci6n. 



Ang paquinabang. 

Ang yaeap 6 yap6s. 

Ang daeot. 

Ang halle 

Ang pageauili 

Ang ealagayan 6 eatung- 

eulan. 

Ang p^gbubund. 

Ang pag aauay. 

Ang ealigaligan 6 eabali- 

sanhan. 

Ang haUmbaua. 

Ang lasa 6 lasdp. 

Ang tdbog. 

Ang paghula. 

Ang pangangaral. 
Ang pagdating. 
Ang eabinaan. 
Ang easalanan. 

Ang pagsisisi. 

Ang ualang sala. 

Ang paglaban. 

Ang eapalamarahan 

Abg pagpasiya 6 pagba- 

lae. 
Ang pagtuttiro. 
Ang eapahintulutan. 
Ang paglagui. 
Ang eataiiimiean. 



14 — 

La gananeia, proyeeho 6 

utilidad, 
El abrazo 
El puSado. 
El beso. 
La afici6n. 
La posesi6n 6 estado. 



La lueha. 

La rifia 6 pelea. 

l.a inquietud 

El eJemplo. 

El gusto. 

El Qnojo. 

La p r o f e c 1 a 6 b a t i c i- 

nio. 
El sennoa 6 predicaci6n. 
La venida 6 llegada. 
La debilidad. 
El peeado, eulpa 6 de- 

Hto. 
El arrepentimiento 6 do 

lor. 
El inoeente 6 ineulpa- 

ble. 
La resisteneia. 
La ingratitud. 
La opini6n, pareoer 6 eil- 

eulo, 
La ensefianza. 
El permiso 6 lieeneia. 
La permaneneia. 
La quietud, 



ir> 



Ang eamangmangan. 

Ang paquiqaipagtalo. 

Ang eaeristiauohan 

Ang pagpapaalam. 

Ang eapalaran. 

Ang eaualang palad. 

Ang pagninilaynilay. 

lAng easaeunaan. 

1 

Ang usapln. 

Ang pag-usig. 

lAng pag aanyaya 6 pagpi- 

piguing 

Ang alang alang. 

Ang pageaeasundo. 

Ang eahiguitan. 

Ang pageabalam. 

Ang eatipunan. 

Ang pageaeapisan. , 

Ang pagpupugot. 

Ang pagbdti. 

Ang pustahan. 

Ang taebuhan. 

Ang biydya. 

Ang alingaongao 6 sabi- 

sabi. 

Ang haua. 

Ang laro. 

ing pag-alio sa pagliii- 

bdng. 



La ignoraeidn 6 neeedad. 

La obstinaeion. 

La eristiandad 6 eristia- 

nismo. 
La despedida. 
La suerte 6 fortuna. 
La desdieha 6 infortu- 

nio. 
La eonsideraci6n, medita- 

ci6n 6 refiexi6n. 
La desgraeia 6 peli- 

gro 
El pleito. 
La persecuei6n. 
La inyitaeion 6 eon- 

vite. 
El eomedimiento. 
La eoneordia. 
La ventaja. 

La tardanza 6 demora. 
La congregaci6n. 
La reuni6n, 
La degoUaeion. 
La salutaci6n 6 anuneia* 

ci6n. 
La apuesta, 
La eorrida, 
El d6n 6 dddiv^. 
El rumor. 

El eontagio, 
El ju^go. 

La diversi6n 6 distrae- 
ci6nl 



IG 



Ang saesae nang sieo. 


El 


eodazo. 


Ang suntoe 6 dagoe. 


EI 


punetazo. 


Ang sunt6c sa mue ha 


El 


n.K)jic6n. 


Ang sutsot 


El 


silvido. 


Ang pitie 


Ei 


papirote. 


Ang eurot 6 piral 


El 


peHi7Xo. 


Ang liigop. 


El 


sorbo. 


Ang hinagpis 


La 


angustia 6 congoja. 


Ang dayang paeana. 


La 


asechanza. 


Ang pagbibigay sala. 


La 


imputaei6n. 


Ang pagpapasiya. 


La 


resolueion. 


Ang eaualan nang ga- 


La 


irroTereneia. 


lang. 






Ang pananambitan. 


La 


endeeha. 


Ang pananangis. 


El 


Hanto. 


Ang haebang. 


El 


paso 


Ang naaab6t. 


El 


aleanee 6 eapaeidad 


Ang gantl 6 bibis 


El 


premio, reeouipensa 6 




g 


;alard6n 


Ang pagHHhi. 


La 


eoneepeion 


Ang pagdalao. 


La 


visifaei6n. 


Ang pageaeasah 


El 


desposorio 


Ang pe^tulae. 


El 


empujo. 


Ang npa. 


El 


sueldo 6 salario. 


Ang paghahalal. 


La 


eleeeion. 


Ang panguiguiguil. 


El 


corajo. 


Ang paghalaehae. 


La 


carcajada. 


Ang buis. 


El 


tributo 6 renta. 


Ang paglangoy. 


La 


nataeion. 


Ang^ pagealingeit. 


El 


deseuido. 


Ang dalil. 


La 


eopla. 


Ang oatunayan 6 pageato- 


La 


certificaci6n 6 eertidum 


too. 


bre. 


Ang ambd. 


El 


ademan. 



Ang easaysayan. 



— 17 -- 

La defmiei6ii 6 explicaci6a. 



Sa eamaganaean, 

A ng ca aiaganaean . 

Ang niioo, 

Ang niino sa tiihod. 

Ang nuno sa t a 1 a m- 

paean. 

Ang ama. 

Ang ina, 

Ang amain. 

Ang ali. 

Ang eapatid. 

Ang pinsan. 

Ang amaiu na iealauang 

asaua nang ina 

Ang ali na iealauang asaua 

nang ama. 

Ang ap6. 

Ang ap6 sa tuhod. 

Ang apo sa talampaean, 

Ang manugang na lalaqui. 

Ang manugang na babai. 

Ang bienan, 

Ang balae. 

Ang baydo. 

Ang bilAs. 

Ang pamangquin. 

Ang inaama. 

Ang iniind. 

Ang inaanae. 



Be la parentela. 

La parentela. 

El abuelo 6 abuela. 

El bisabuelo 6 bisabuela. 

El tatarabuelo 6 tatara- 

buela. 
El padre. 
La madre, 
El tio. 
La tia. 

El hermano 6 hermana. 
El primo 6 prima. 
El padrasto. 

La madrasta. 

El nieto 6 nieta. 

El biznieto 6 biznieta. 

El tataranieto 6 tatara- 

nieta. 
El yerno. 
La nuera 

El suegro 6 suegra. 
El eonsnegro 6 eonsuegra. 
El euilado 6 euilada. 
El concufiado 6 concufiada. 

*«■■ 
El sobrino 6 sobrina. 
11 padrino. 
La madrina 
El ahijado 6 ahijada. 
_2 



Ang lalaqiie. 

Ang babae. 

Aug anae. 

Ang bagoug tauo. 

Ang dalaga. 

Ang anae na bugtdng. 



Ang anae na panganay. 

Ang bunso. 
Ang eanunuan. 
Ang eambal. 
Ang binabae. 
Ang ulila. 
Ang eababayan. 

Ang eainapohan. 



— 18 — 

El hombre 6 var6n. 
La mujer 6 hembra. 
El hijo 6 hija. 
' El soltero, mozo, maneebo 

6 eelibe 
La soltera 6 moza, 
El unigenito 6 u a i g e- 

nita 
El primogenito 6 primo- 

genita. 
El menor 6 menora, 
El abolengo. 
El gemelo 6 melh^o. 
La hermalTodita. 
El huerfano 6 hneriana. 
La eompatriota 6 pai- 

sano. 
El deseendiente. 



Ang haliayy manga pag- 

aarl 6 manga easaneaimn 

sa hahay^ ete, 

Ang"" bahay. 
Ang hagdan. 
Ang}^baitang. 
Ang pinto. 
Ang durungduan. 
Ang pinaglulutuan. 
Ang batalan. 
Ang cum6n. 
Ang silid. 

Ang tanauan, 
Ang haUgui. 



La easa^ muehles 6 me- 
najeSi ete. 



La easa. 

La esealera. 

La grada 6 peldaiio. 

La puerta. 

La ventana. 

La eoeina. 

La azotea. 

La letrina. 

Bl euarto, eelda, 6 apo 

sento. 
El mirador. 
El poste. 



19 



Ang haliguing bat6, 

Ang bubongan. 

Ang balisbisau, 

Ang alolod. 

Ang saloe. 

Ang silong, 

Ang palababahan. ^ 

Ang ealan 6 dapog. 

Ang palayoe. 

Ang eauah. 

Ang sandoe. 

Ang ihauan 

Ang tapayan. 

Ang banga. 

Ang tabo, 

Ang batia. 

Ang salop 

Ang gatang, 

Ang sipit. 

Ang prinsa. 

Ang pingan. 

Ang maneoe. 

Ang vaso. 

Ang saro 

Ang palaasinan. 

Ang tungtong. 

Ang bithdy. 

Ang bdeol. 

Ang bilao, 

Ang baydng. 

Ang eahoy na pangatong, 

Ang guihngdn 

Ang alihsan. ' 

Ang lusong lusongan. 



El pilar 6 eolumna. 

El teeho. 

El vertient6 6 alero/ 

El caflo 6 eanal. 

El rineon. 

El zaguan 

El pasamano. 

El fog6ii. 

La olia 4 puehera. 

La sarten 4 mm. 

La euehara. 

La parrilla. 

La tinaja 

El eantaro. 

El canjil6n. 

I a artea 6 batam. 

La ganta. 

La ehupa. 

La tenaEa. 

La planeha, 

El plato. 

El taza. 

El vaso. 

El Jarr0. 

El salero. 

La eobertera. 

La eriba, eedam 6 la- 

randa, ^ 

El eesto. 
La eesta, 
El eostai 6 saeo. 
La leHa. 

El molino de arros. 
Ei molino de azdcar. 
El mortero 6 almirei. 



20 - 



Ang 


dayao. 


La 


baniaea. 




Aiig 


uaiis. 


i.a 


eseoba. 




Aiig 


langis. 


EI 


aeeite. 




Aiig 


gunting 


La 


tijera. 




Aiig 


earayoni. 


La 


aguja 




Ang 


sinuiid. 


El 


hilo 6 alg 


;od6n. 


Ang 


sutla 


La 


seda. 




Awg 


banig. 


La 


estera 6 petate 


Aiig 


iinan. 


La 


almohada. 




Ai)g 


eumot. 


La 


Babana 6 


manta 


Aiig 


dingding. 


El 


tabique. 




ADg 


suhay. 


El 


puntal 




Ang 


labasa 


La 


naTaja. 




Aiig 


tdri. 


La 


na?aja de 


! gallo. 


Ang 


sanipayan. 


La 


pereha 




Ang 


mantel. 


El 


mantel. 




iUig 


tabiug 


La 


eortina 6 


tapiz 


Aiig 


culamb6. 


Er 


pabellon 


6 mosqui 






tero, 




^Mg 


salaniln. 


El 


espejo. 




Ang 


ea!d. 


El 


nioton. 




Ang 


Mbid. 


El 


eordel. 




ADg 


sabon. 


El 


jab6n. 




Aiig 


pait. 


EI 


eseoplo 6 


tormon. 


Aug 


eatam. 


El 


yunque 6 


eepillo. 


Ang 


pangbutas. 


El 


talauilro. 




Ang 


quiquil. 


La 


lima. 




Ang 


tanieala. 


La 


eadena 6 


grillo. 


Ang 


susi. 


La 


llave. 




Ang 


nnquian 6 binaloo. 


El 


eslateSn 6 


pedernal. 


Ang 


ulog. 


La 


yezca. 




Ang 


earit. 


La 


hoz. 




Ang 


apugan. 


El 


ealero. 




Ang 


uupan. 


La 


silla 6 asiento. 


Aug 


panghieuat. 


La 


palaoea. 





21 



Ang araro 

Ang soligui 

Ang simpanao. 

Ang hilamusan. 

Ang timbd. 

Ang liigar na eaeapan. 

Ang pangalauit. 

Ang pangati. 

Ang salamin sa mata. 

Ang usarol. 

*Ang pisl 6 k'teng. 

Ang palapala 

Ang talaro 6 timba^gan. 



£1 arado. 

El dardo. 

El armario 6 alaeena. 

La }m}angana. 

Bl eubo 6 balde. 

El eomedor 6 re£ectorio. 

El garabato d gariio. 

La afiagaza d seiluelo. 

El aoteojo5 gafas 6 anti* 

farra8, 
La azada. 
El dordelillo. 
El aodaraio. 
La balanza. 



Ang panahdn ang 


manga 


El tiempo^ Im astros y los 


Arao, Buan, hituin 


at ma- 


elementos. 


nga element s- 






Ang panabeki, 
Ang langit. 




151 tiempo. 
El eielo. 


Aog taon. 




El afio. 


Ang Arao. 




El Sol 


Ang Buan. 




La Luoa. ' 


Ang buan. 




El mes. 


Aog gabl. 




La ooehe. 


Aog loadaling arao. 




La madrugada. 


Ang liuayuay. 




El alba/ 


Ang umaga. 




La mailaoa. 


Ang tanghali. 




La siesta. 


Aog bapoo. 
Ang alapaap 
Aog €}uidlat. 
Ang eulog 




La taide. 
La oube, 
El relaiopago. 
El trueoo. 


Ang eabilugao og 


buao. 


El pleoiluoio 6 luna liena, 



90 



Ang lindoL 
Ang iriit. 
Aog ealamigao 
Ang liipa. 
Ai)g apoy. 
Ang hangin. 
Aug onos. . 
Ang bagpio 6 sigm. 
Ang baguioog may Ipo- 
fpo. 

ABg amihan. 

Aiig ipo ipo, 

Ai)g lintie. 

Aiig ah'iiiOOiB 

Ang hamog. 

Aiig lilap. 

Ang ulao, 

Aug ambeki. 

Ai)g eadiliman. 

ADg ealiuaBagao, 

Ai3g bituin. 

Aiig tala. 

Ang bagong buao. 

Aug babaghari. 

Ang sinag nang arao. 

Ang baha. 

Ang sunog. 

Ang' sandaigdigan. 

Ang silanganaB. 

Ang ealunuran. 

Ang habagat, 

Ang hilaga. 

Ang tagar^o, 

Ang tagulan, 

Ang bugso nang ulan. 



El temblor 6 terreraoto. 

El ealor. 

La frialdad. 

la tierra. 

El iuego. 

El Tiento 6 aire. 

La tormonta. 

La tempestad. 

El huraean. 

La brisa 6 nordeste. 

El torbeilino. 

El rayo. 

El Yapor de la tierra. 

El sereno 6 roeio, 

La niebla. 

La iluvia 6 aguaeero. 

La llovizna 6 niollizna. 

La oseuridad. 

La elaridad, 

La estrella. 

El lueero. 

El nuvehu)io 6 luna nueya. 

Y^ areo iris. 

El resol 6 resplandor. 

La ayenida 6 inundaeion, 

La quema 6 ineendio, 

El mundo, 

El oriente. 

El oeeidente 6 poniente. 

El sur 6 yendabal. 

El norte. 

EI yerano 6 primavera. 

El invierno u otofio. 

El ehapar6n 



— 23 — 

Sa pageain at pag inom, De la eomida y bebida 

Ang pageain, 

Ang almusal. 

Ang tanghalian. 

Ang minindal 

Ang bapunan. 

Ang tubig. 

Ang asin. 

Ang eanin. 

Ang ulam. 

Ang sabao, 

Ang suea 

Ang mantiea, 

Ang patis. 

Ang pindang 6 lueba, 

Ang bigas. 

Ang darde. 

Ang sausauau. 

Ang aehara. 

Ang pul6t. 

Ang gamdt. 

Ang mumo. 

Ang alae. 

Ang gatas. 

Ang tinapay. 

Ang balonbalonan. 

Ang itlog. 

Ang gulay. 

Ang asueal. 

Ang inihao.' 

Sa manga hayop sa lupa^ sa 

tubigan^ sa nangagsisilipad 

at nangagsisisigapang, 

Ang eabayo. 



La eomida. 

El almuerso. 

La siesta. 

La merienda, 

La eena 

Ei agua. 

La sal. 

La morisqueta 6 arroz €Ocido. 

La vianda. 

El ealdo. 

Ei vinagre, 

La manteea. 

La sahiiuera, 

La eeeina 6 tasaJo. 

El arroz. 

El salvado. 

La pebre 6 salsa. 

La aehara 6 eoeurtido. 

La miel. 

La medieina. 

La migaja. 

El vino. 

La leehe. 

El pan. 

La molieja. 

El huevo. . ^ 

La legumbre. 

El azucar. 

El asado. 

De los animales 'terrestres^ 
ammtiles, voldtiles y 
reptile^. 

El eaballo. 



— 24 



Ang eabayong babai. 


La yegua. 


Ang ealabao, 


El earabao 6 biifalo. 


Aug ealabao na babai 


La earaballa. 


Ang baeang eapon. 


El buey. 


Ang baeang babayagiiin 


El toro. 


AngJ)aGang babai. 


La vaca. 


Ang^anae nang baea. 


El beeerro 6 ternera. 


Ang eambing na lalaqui. 


El eabron. 


Ang eambing na babai. 


La eabra. 


Aog dagang lalaqui. 


El rat 6n. 


Ang dagang babai 


La rata. 


Ang pusaug lalaqui. 


El gato 


Ang pusang babai. 


La gata. 


Ang alamid. 


El gato montes. 


Ang miisang. 


El gato de x\lgalia. 


Ang asong lalaqui. 


El perro. 


Ang asong babai. 


La perra. 


Ang tupang lalaqui. 


El earnero. 


Ang tupang babai. 


La oveja. 


Ang baboy. 


El puereo 6 eerdo 


Ang biie. 


Et leehon 


Ang baboy damo. 


El jaba]i. 


Ang usa. 


El venado 6 ciervo. 


Ang maehing na lalaqui. 


El mono. 


Ang maehing na babat. 


La mona. 


Ang halimao. 


El leon. 


Ang tigre. 


El tigre. 


Ang eonejo. 


El coneJo. 


Ang buaya. 


El eaiman 6 eoeodrillo. 


Ang patlng. 


El tiburdn. 


Ang pagui. 


La raya. 


Ang bangos. 


El sdbalo. 


Ang apahap. 


La corvina. 


Ang banae. 


La liza. 


Ang suso. 


El earaeol. 



— 25 



Aug talaba. 

Ang mamali. 

Aiig hipou. 

Ang alimango. 

Ang alimasag. 

Ang pauiean 6 pagong. 

Ang eala 

Ang eabibi. 

Ang palos. 

Ang iiata 

Ang hasahasa 

Ang eanddli 

Ang ealapati. 

Ang batobato. 

Ang Muin. 

Ang ouae, 

Ang maya 

Ang bkyaean oeabageabag. 

Ang tipol, 

Ang itie. 

Ang manoe na taudang 5 

tatiao. 

Ang man6c na inahin. 

Ang manoe na labiiyo 

Ang bdlang. 

Ang paroparo. 

Ang langao. 

Ang alitaptap. 

Ang euago. 

Ang pugo. 

Ang euMghg. 

Ang poe yotan, 

Ang bubuyog. 

Ang oang 



La ostra/ 
La boea duke. 
El eamaron 
El congrejo. 
El congrejo marino. 
La tortuga 6 gakipago. 
El earay 6 earey, 
La almeja. 
La anguila. 
La sanguijuela, 
La eaballa. 
La bagre. 
La paloma. 

La tortola 6 paloma del 
monte. 

EI gabilan. 

El eueryo 6 graJo. 

El gorri6n 

El mureielego. 

La grulla. 

El pato 

El gallo. 

La gaUina. 

El gallo silyestre. 

La langosta. 

La mariposa, 

La mosea 

La lueerna. 

La lechuza 

El perdiz 6 codorniz. 

La eigarra 6 ehieliarra. 

La abeja. 

El abeJ6n. 

El escarabaJo. 



26 -~ 



Ang bangao. 

Ang ipis. 

Ang eulasisi. ' 

Ang langay langayaii, 

Ang eoliauan. 

Ang tagae. 

Ang pagak. 

Ang lamoe, 

Ang easili. 

Ang ahas. 

Ang saua 

Ang olopong. 

Ang bayaiiae. 

Ang hiniango 

^ng tuc6. 

Ang himbubuli 6 timba- 

balae 

Ang butieiul. 

Ang laDgani. 

Ang bueboe. 

Ang tanga. 

Ang alopihan. 

Ang bulate. 

Ang ood. 

Ang palaea. 

Ang surot. 

Ang gagamba. 

Ang eagao. 

Ang tungao. 

Sa paglalaydy at pa- 
ngingisdd, 

Ang paglalayag. 



La mosearda. 

La euearaeha, 6 eorredera, 

El papagayo. 

La golandrina. 

La oropendola. 

La garza. 

El peiieano. 

El mosquito, 6 einii'e. 

Ei cuervo marino. 

La eulebra. 

La boa. 

La YiYora. 

La iguana. 

El eamaleon. 

EI ehaeon 6 largato ca- 

sero. 
El lagarto. 

La lagartija. 

La hormiga. 

La eareoma. 

La polilla. 

EI eiempies, 

La lombriz 

El gusano. 

La rana 

La ehinehe. 

La arana 

El dearo 6 arador. 

La garrapata. 

I)e la }iavegaci6n y 
pesea, 

La nayegaeion. 



-- 27 



Ang sasaquian. 

Ang bangea. 

^Ang do6ng. 

Ang huH nang sasa(|uian. 

Ang gaod 6 saguan, 
Ang layag. 
Ang tiqLin. 
Ang uguit. 
Ang eatig 

iAng earang. 
Ang ddla. 
Ang baeleid. 
^Ang piieot 
pAng taga 6 binuit. 
Ang baliuasan. 
Ang pain. 



La embareaeion. 

La eanoa 6 banea, 

La proa, 

La popa. 

El remo. 

La vela 

Ei varal de eaila 

El timon. 

El eontrapeso, 

El toldo, 

El atarraya. 

El GorraL de pesea. 

El ehinehorro. 

El anzuelo. 

El eafia ^e pesear. 

El oebo 6 earnada. 



Sa manga eahoy haTaman 
at hunga nang eahoy, 

Ang eahoy 

Ang halaman. 

Ang halamang manga gu- 

lay, 

Ang duhat 

Ang puno ng lueban. 

Ang bunga ng lueban. 

Ang bayabas. 

Ang dayap, 

Ang saguing. 

Ang labanos. 

Ang paminta, 

Ang balatong. 



Be lo8 arholes^ plantas- y 
/rutas, 

El arbol 

La planta 6 siembra. 

La hortaliza. 

El lomboy. 
El naranjo. 
La naranja. 
La guayaba, 
El limon, 
EI platano. 
EI rabano. 
La pimienta. 
El mongo. 



28 



Ang biiDgn. 



Ang paeuau. 

Anji taloog. 

Ang luya. 

Ang datno. 

Ang eoloteolotan, 

Ang sambong. 

Ang easti'ili, 

Ang ampalaya. 

Ang tangnntangan. 

Ang paho. 

Ang niyog, 

Ang sili. 

Ang balangot. 

Ang yantoe. 

Ang eauayan. 

Ang eabuti, 

Ang tubo. 

Ang palay. 

Ang biilae. 

Ang linga. 

Ang molauin. 

Ang ealabasa. 

Ang lipo. 

Ang sampaga 6 bulaelae. 

Ang tina, 

Ang diiua. 

Ang dayami. 

Ang buto nang alin mang 

bunga. 
Ang piino nang eahoy. 
Aiig ugat nang oahoy. 
Ang dilao. 



La bonga. (palma, euya 
l'ruta sirve para el 
buyo) 

La sandia. 

La berengena. 

El jengibre. 

La yerba. 

La mylva. 

La salvia. 

La altea. 

La balsamina, 

La mata. 

La aeeituua. 

El eoeo. 

El pimiento. 

La juncia. 

El bejuco. 

La eaiia. 

El bongo 6 seta. 

La earia dulee. 

El palay. 

-El algodon, 

El ajonjoli 

El molave 

La calaboza. 

La calabaza blanea. 

La tior. 

El anil. 

El mijo 6 alpiste. 

La paja de arroz. 

La pepita. 

El troneo. 
La raiz. 
El azafran. 



~ 29 



Ang eulasiman. 

Ang bueo. 

Aog usbong o labong. 

Ang baguiDg. 



La Yerdolaga. 

El eapullo. 

El retofio 6 eogollo. 

La biedra. 



Sa eatungeidem, paghaha 

nap at ealagayan naug 

tauo. 



I)e la dignidady prqfesi6n 
y posesion del hmtbre, 



[Ang 
Ang 
Ang 

^Aug 



Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 
Ang 



papa. 

emperador. 
barL 
pare. 
hoeom. 
sundalo. 
anloague. 
panday. 
taga pangusina. 
manunulat. 
maghahalaga, 
mangagamot. 
maglalaeo. 
magsasaea. 
raananahi. 
taga-pagiaba 
magdadamo. 
taga pamiU. 
taga pagbili. 
nag aaral. 
taga paghatoh 
maealulualhati, 
mag-aasin. 
mangangaso. 
mapanirang puri. 



El 
El 
El 

El 


papa. 

emperador, 

rey, 

padre 6 saeerdote. 


Kl 


alealde 6 juez. 


El 


soldado. 


El 


carpintqro. 


El 


lierrero. 


El 


eoeinero. 


El eseribiente 


El 


tasador: 


El 


medieo 6 eiruiano 


El traiieante. 


El 


labrador. 


El 


sastre 6 eosturera. 


El 


lavandero 6 lavandera 


El 


zacatero. . 


El 


eomprador. 


El 


Yendedor. 


El 


estudiante. 


El 


senteneiador. 


El 


gloritieador. 


El 


salinero. 


El 


cazador. 


El 


desaereditador. 



— 30 — 



Ang mapagbala. 

Aiig mapagpalayao. 

Ang mapagtuya. 

Ang mapagpatubo, 

Ang raapagsiiboL 

Ang mapagsumb6ng, 

Ang pintaeasi 6 tagapag- 
tangol. 

Ang bilot. 

Ang dalubasa 

Ang mangagaod. 

Ang raanlalagari» 

Ang manlalalie. 

Ang upahan. 

Ang gumagaua nang eha- 

pin. 
Ang manhUmbdg. 
Ang tagapag alaga. 
Ang sisiua 
Ang mangagaua nag pa- 

Ie6c, pilon, paso ete. 
Ang magtatanim. 
Ang mangagapas. 
Aug sueab 6 hlo. 
Ang suitie. 
Ang eahalile. 
Ang palasugdl. 
Ang manunues6. 
Ang taga-paningil. 
Ang mamamdlo. 
Ang manhahabi. 
Ang maninina. 
Ang manghuhuli. 
Ang maeasalanan. 
Ang magnanaeao. 



El amenazador. 

EI aearieiador 

El adulador. 

El usurero 6 prestamista. 

El sobornador 

El denuneiador. 

El abogado 6 intereesor. 

La eomadrona 6 partera. 

El interprete. 

Ei remo 6 bogador. 

El aserrador. 

El tornero. 

Ei jornalero. 

El zapatero. 

El imprssor. 
La nodriza. 
La ama de leehe. 
El alfarero. 

El sembrador. 
El segador. 
El traidor, 
El tacafio. 
El sueesor- 
El jugador 
El tentador. 
El eobrador. 
El azotador. 
El tejedor. 
El tintorero. 
El aprenhensor. 
El peeador. 
El ladrdu. 



— 31 ^ 



Apg mapagUlang. 

Ang mapagbintang. 

*Ang pamboli 6 tagapam- 

buli 

Ang mapaglibde. 

Ang mapagbigay balisa. 

Ang mapag osisa 

Ang pinageaeaiitangan. 

Ang taga pagtangoL 

Ang taga pagsaysay. 

, Ang mapagpalit. 

lAng mapagpanauinip. 

ying mapagparusa. 

^Ang mapagtulad. 

Ang mapag opasala. 

Ang mapagsiiay. 

Ang mapamintds. 

Ang mapagpanalo. 

Ang may dala. 

Ang magdaraya. 

Ang maglalangis. 

Ang mapanganae 

Ang mapag ampon. 

Ang,masagutin. 
Ang manghuhula. 
Ang pulube. 
Ang easama. 
Ang easama. 
Ang iyaquin. 
Ang matutuluguln. 
Ang matatauanin. 
Ang masigauin. 



El inventor. 
El imputador. 
El brufiidor. 

El esearneeedor. 

El molestador. 

El inquiridor. 

El aereedor. 

El de£ensor. 

El deelarador 6^ detini- 

dor. 
El troeador. 
El soGador. 
El eastigador. 
EI imitador. 
El murmurador. 
EI contraventor« 
El taehador. 
El vencedor 6 triun- 

fante. 
El portador. 
EI engaiiador, 
EI aeeitero. 
El paridera. 
EI amparador 6 protee- 

tor. 
El respond6n, 
El profeta 6 adivino, 
El mendigo. 
EI eompaGero. 
EI s6cio. 
El lIor6n. 
EI dormiI6n. 
EI risueiio. 
EI grit6n. 



32 



Ang pinaeapuno. 

Ang raagl)iil)ubo. 
Ang lunalinl)an. 
Ang aia^'abang 
Ang taga pagbayad. 
Ang magmamana. 
Ang niagpapalay()c. 
Ang manguiguiba. 
Ang !nananacop. 
Ang mangingisda. 

i 

Catix)unan nang manga nga- 

lang hindi nangaqniqnita sa 

manga unahein. 

Ang ealiarian, 

Ang bayan 

Ang sabae 6 eiitab, 

Ang simbaha!!. 

Ang lansangau 6 daan. 

Ang dagat. 

Ang ilo^. 

Aug batis. 

Ang halamanan. 

Ang tubohan. 

Ang hasiean. * 

Ang buquid. 

Ang balon. 

Ang buroL 

Ang sapa. 

Ang danao 6 salog. 

Ang padaliiyan. 

Ang bundoe. 



El eapitan, jef0 6'presi- 

dento 
El i'undidor. 
YA anteeesor. ' •^■^^ 
El fanfarr6n 
El pagador. 
EI heredero. 
El ollero. 
El* derrivador 
El salvador 6 redentor. 
El peseador 

t 

Conjunt6 de Jos nomlnus 

que no se aneuentran en los 

prineiiiios. 

El reino. 

El pneblo. 

La muesea 

La igl^sia 6 templo. 

El eamino, eahe 6 eab 

zada. 

El mar. 

El rio. 

El arro) o 

La huerta^ 6 vina. 

La cafiadulzaL 

La palayera f 

La semontera. 

El pozo. 

El eollado. 

El estero. 

El ehareo. 

El eanal 6 zanja. 

El monte. 



33 ^ 



Ang bangia. 

Ang dalund6ng 6 barong 
barong 

Ang tulay. 

Ang buhangin. 

Ang bantayan, 

Ang pangpang. 

Ang baybay dagat. 

Ang bilanguan. 

Ang pangdo. 

Ang alipato, 

Ang agtas. ^ 

Ang piiapil. 
s Ang tambde. 
^Ang labangan. 

Ang himulmul 

Ang laot. 

Ang batis. 

Ang bitde. 

Ang lic6. 

Ang baeds. 

Ang pang-uisie. 

Ang benditahdn 

Ang lunga 6 yungib. 
^Ang ildng. 

Ang libdg. 

Ang caquip^tan. 

Ang pudng. ' 

Ang b^tas. ^ 
Ang eaputieao. 
Ang taing-bae^L 
Ang ddlo 6 hangahan. 
Ang hapundn nang manga 
hayop. 



El barraneo 

La choza 6 cabafia. 

El puente. 

La arena. 

La garita 6 atalaya. 

La orilla 6 riyera del rio. 

La eosta. 

La edreel 6 prisidn. 

El eepo. 

La ehispa. 

La eenda 6 yereda. 

La mota .6 riyaso. 

El terraplen. 

EI pesebre. 

La hilaeha. 

El pielago 6 golfo. 

El manantial 

La erieta 

El reeodo 6 toreido. 

El rastro. 

EI hisopo. 

El aeetre. 

La cueva. 

El desierto, yermo 6 soledad . 

La mugre. 

La estrechez. 

El espaeio, abertura 6 ren- 
dija. 

EI agujero. 

EI lodazal 6 eenegal. 

La eseoria. 

El Hnde, eabo 6 moj6n. 

El establo. 



_ 34 — 



Ang paraDg. 

Ang cabigquls. 

Ang eauayanaa, 

Ang paquinabang 6 buis 

nang Mpa. 
Ang eatotohanan. 
Ang biny^g. 
Ang pageoeompiL 
Ang eabagayan. 
Ang eabunduean, 
Ang eaeulangan. 
Ang eaguluhan, 

Ang eahulugdn 6 easaysa- 

yan. 
Ang eadalian. 
Ang ealahati. 
Ang ealaliman, 
Ang eaUuanagan 6 eatahi- 

miean nang panahdn. 
Ang calopc6p. 
Ang earamihan. 
Ang earagdagan. 

Ang earuruean. 

Ang eatiniean, 

Ang eatuyu^n. 

Ang eapisanan nang ma- 

nga hayop. 
Ang libingan, 
Ang putde. 
Ang bulalaeao. 
Ang boual 

Ang tabing na pamuti. 
Ang panarde. 



El eampo 6 sabana. 

La haz. 

La caflaveraL 

El eanon 6 redito. 

La certificaci6n. 

El bautismo. 

La confirmaci6n. 

La eireunstaneia, 

La montaHa. 

La falta 6 mengua , 

La turbuleneia 6 confu-| 

sion. 

La 8ignificaci6n. 

La breyedad 6 prontitud. 

La mitad. 

La profundidad. 

La bonanza. 

El engaste. 

La multitud. 

El aumento 6 inere 

mento. 
El sitial 6 estrado. 
El abroJdL 
La 8equedad. 
La manada 6 rebaGo. 

El sepulero 6vsepultura. 
El estallido 6 tronido. 
La exhalaci6n. 
El terroneillo. 
La eolgadura. 
La sonda. 



-^ 35 



Ang guirimpnla. 

Ang pag unti 6 pageueu- 
lang 

Ang pagealiuas. 

Ang pageasira. 

Ang pageadulas. 
^ Ang mula 6 piino, 

Ang pinangalingan. 

Ang nasasaeupan. 

Ang tataguan. 

Ang daeot. 

Ang pamuti. 

Ang anino 
i Ang lilim. 
l Ang pinagquiquilan. 

Ang eabaliedn. 

Ang lasa 6 namnam* 

Ang sigA. 

Ang labis 6 higult. 

Ang dodngan. 

Ang paquinabang. 

Ang limbagan 
I Ang quindng 6 ningning 
' Ang halaga. 

Ang batdng malaqul at 
matads. 

Ang eatalahiban. 

Ang dalisdls. 

Ang niy6gan. 

Ang hoeoman. 

Ang sapln. 

Ang pastulan. 

Ang pagcacacr6s ng daan. 



La Teleta 6 eatayiento. 
La disminueidn. 

El desvio. 

La destrueeion. 

El eseurrimiento 6 desliz. 

El prineipio. 

El orlgen. 

El jurisdicci6n. 

Ei asilo. 

El pufiado. 

El adorno 

La sombra. 

La sombra. 

La limadura. 

El dorso 6 rev^s. 

El gusto 6 sabor, 

La hoguera. 

La sobra, 

El fondeadero 6 desembar- 

eadero. 
La gananeia, provecho 6 

utilidad. 
La imprenta 6 molde. 
EI brillo 6 lustre. 
El preeio 6 yalor. 
El peliaseo. 

El carrizal 6 yeryasal. 

La euesta. 

El eoeal. 

La audieneia. 

El forro. 

El prado. 

La encrucijada. 



— 36 



Ang aapal. 


Ang 


latae 


Ang 


silo 


Ang 


baeas nang yapae. 


Ang 


ealabungan. 


Ang 


panungquit. 


Ang 


eabaong. 


Ang 


baeo^. 


Ang bdlag. 


Ang 


tumb6ag. 


Ang 


bias nang eauayau 


Ang 


bulo. 


Ang 


aso. 


Ang 


cun6t 6 eubot. 


Ang 


sapot. 


Ang 


guinto. 


Ang pilae. 


Ang 


tanso. 


Ang- 


tinga. 


Ang 


baeal. 


Ang 


eauad. 


Ang 


azogue. 


Aug 


patallm. 


Aug 


tauas. 


Ang 


tiugangpiiti. 


Ang 


batobalani. 


Ang 


^pog 


Ang 


garing. 


Ang 


batong taguisan. 


Aiig 


sungay. 


Ang 


quillng. 


Ang 


tah61. 



La eibera. 

La hez. 

El lazo. 

La huella. 

La fronodosidad 6 espe- 

sura 
La orquilla 
El ataud. 
El eereo, empalizada 6 

eerea. 
El parral. j 

El ano. 
El eaAuto 
El velio de irutas u ho 

jas, 
El humo. 
La arruga. 
La mortaJa 
El oro 
La plata. 
El eobre 6 latdn. 
El plomo. 
El hierro 6 fierro. 
El alambre. 
El azogue 6 mereurio. 
El aeero 
El alumbre. 
El estaAo, 
La.piedra imdn. 
La eal. 
El marfil 

El piedra de amolar. 
El euerno. 
El erin 6 elln. 
El ladrido. 



I 



37 



Aog huni nang 


eabayo. 


Ei reUneho. 


Ang eulung^n 

boy, 
Ang balahibo m 


nang ba 


La poeilga 6 chiquero. 


mg tupa. 


La lana. 


Ang aniag. 




El moho. 


Ang ealauang. 




El orin. 


^ng buhoL 




El nudo. 


Sa manga ngalang adjeUv06\ 


De los nomhres adjeUvo 


Maputi. 




Blaneo, eandido 6 albo. 


Maitim, 




Negro 6 prieto. 


Mapula. 




Golorado 6 rubio. 


Mah^ba. 




Largo. 


|Maicli. 




Gorto. 


Malaqui. 




Grande. 


Maquitid 




Angosto 6 estreelio. 


Maluang 6 malapad. 


Aneho. 


MaUit. 


- 


Pequefio 6 ehieo. 


Mabdba. 




BaJo. 


Matads. 




Alto eIevado 6 emineote 


Mabuti. 




Bueno * 


Masanaa. 




Malo. 


Maganda. 




Hermoso, bello 6 lindo. 


Pdngit. 




Feo 6 disforme. 


1 Mapait. 




Amargo. 


' Maasim, 




Aeido 6 agrio. 


Mainit. 




Oaliente. 


Malamig 




Frio. 


Maamo. 




Manso. 


Maamong loob. 




Afable. o benigno. 


Mabageie. 




Gruel, barbaro 6 tirano, 


Mabait. 




Prudente 6 Juicio8o. 


Mabango. 




Oloroso 6 fragante. 


Matiisin. 




Paeiente, 



— 38 



Mab^Jo. 

Mabig^t, 

Magaao. 

Mabil6g. 

MahiDhio. 

SintiDgaliDg. 

Masintahin. 

Maeapal 6 magasping. 

Manipla, 

Matigas. 

Malambot. 

Maluag. 

TamM. 

Masipag. 

Maetinai 

Matalim. 

Madulat. 

MatuUs. 

Malaeas. 

Matulin, . 

MaiMp. 

Madaiang. 

Malinis. 

Maramot. 

Mataeao. 

Maalat. 

Malabo. 

Msgdaraya. 

Mataeutiu^ 
Matapang, 



Fetido 6 hediondo. 

Pesado 6 grave. 

Libiano. 

Redondo 

Mesurado 6 modesto. 

MentTOSO. 

Amoroso ^ 

Grueso. 

Delgado 6 cencefio. 

Duro, empedernido 6 

tieeo. 
Blando suaYe 6 flexible. 
FloJi. 
Hoigazan, perezoso 6 ha- 

ragan. 
Diligente 6 laborioso. 
Gorreoso. 
Agudo. 
Eesbaloso 
Puntiagudo. 
Fuerte 6 forzudo. 
Ligero, veloz 6 agil. 
Ariseo, €squivo 6 fiero, 
Ealo 

Limpio 6 aseado. 
Avariento, mezquino 6 

rula. 
Tragon, goloso 6 eoml- 

lon. 
Salado. 
Turbio 
Tramposo, falaz 6 traudu- 

lento. 
Temeroso 6 medroso. 
Yaliente. 



~ 39 — 



Dudg. 

Matuid. 
JM|atun6g, 

Maydman. 

Laslng. 

Mahal. ^ 

Mura. 
rHilao. 

Masunurin. 

Masuain. 
LMasaya." 
iMatuain. 
iMalungeot. 
krahlmie 

^alilimutin. 
' Mapaghingi. 

Maeatds. 

Palalo 

Mababang loob. 

Mapagtungayao. 

Palabiro, 

Maauain. 

lPasaquitsaquit. 
^ [ahirap gauin. 
[asieap 6 timtiman. 

Pabaya. 

Mahanghdng, 

Masalita. 

Mapanuyd. 
Mapagnasa. 
Maibiguin. 
Mapagtanim 



Gobarde. 

Reeto 6 dereeho. 

Sonoro 

Rieo 6 pudiente. 

Borraeho 6 beodo. 

Caro. 

Barato 

Grudo. 

Obediente. 

Rebelde 6 desobediente. 

Alegre. 

Gozoso 

Triste 6 lugubre. 

Quieto, pacifico 6 sosb^ 

gado, 
01vidadizo. '^ 

Pedigiieno. 
Jugoso. 

Soberbio 6 altivo. 
Humilde 6 sumiso. 
Maldieiente. 
Burldn. 
Piadoso, miserieordioso 6 

caritativo. 
Doloroso. 
Dificil. 
Disereto. 
Abandonado. 
Pieante. 
Gharlatdn, loeuai; 6 pat- 

lero 
Lisonjero 6 adulador. 
Deseoso. 
Afectuoso 
Odioso 6 reaeoroso. 



— 40 — 



Mapagpalayao. 

Mapagbiyaya. 

Pangahas. 

Maeasasama 6 maeapapa- 

nganyaya. 
Madiiihio 6 masuelamio. 
MaquiBlap 6 maquinang. 
MarangaL 
Mariquit 
Matieas, 

Mahinhin. 

Sugatin. 

Matambde. 

Nag-iis^. 

Pun6. 

Nangingibang bayan. 

Maaninag, 

Mabatd. 

Maeapangyarihan. 

Magalangin. 

Malagquit. 

Malam^B. 

Malapot. 

Maeamandag. 

Lubha 6 labis. 

Maluc6ng. 

HangAl 6 ungas. 

Ngusuan 

Tunay, lubds 6 dalisay. 

Hamae 6 bulisie. 

Mabalahibo. 

Nauueol. 

Mapagbigay lo6b. 

Mahina. 



Oarinbso. 
Dadiyoso. 
Atreyido. 
Daiioso, nocivo 6 perni« 

eioso. 
Asqueroso.% 

Terso, lueido 6 lustroso. 
Honrado. 
Bonito. 
Elegante, bizarro 6 ga- 

llardo. 
Vergonzoso. 
Llagado 6 herido. 
Abultado. 
Solo 6 linieo. 
Lleno 6 pleno. 
Peregrinp. 
Trasparente. 
Pedregoso. 

Poderoso u omnipotente 
Oortesano 6 respetuoso, 
Pegajoso. 
Carnudo, 
Espeso. 
PonsoAoso. 

ExcesiY0 6 superAuo, 
C6ncavo. 
Neeio 6 tonto. 
Hoeieudo. 

Aeendrado 6 puro. 
Vil. 

Yelloso. 
Perteneeiente. 
Indulgente. 
D^bil 



41 — 



Iba 

Sun6d 8tin6d. 
Gatapusto. 
Buhdy. 

Mababang tauo, 
^Tuyd. 
Matipid. 
Bant6g 6 bunyi. 

Galugod lug6d 6 eaaya 
aya. 

Maalab. 

kMapagpitegan, 
|0161 6 balio. 
"Buc6d 6 tangi. 

Maputla. 

Maanta. 
^ Malaqui ang tainga. 

Maraeoi 6 madla. 

Magaslao 

Oulang. 

Hindi namumunga. 

Ualang bangan. 

iSueat maobin 6 maea- 
^ eain 
Bago. 

Marunong. 

Humal. 

Namumutietie. 

BiglL 

Bing ao. 

Buhaghag. 



Diferente, distinto 6 di- 

ver o 
Consecutivo. 
Final. 
Vivo. 
Pleveyo. 
Seeo 6 enJuto. 
Econ6mico. 
e^lebre, iosigne 6 fa- 

moso 
Delieioso 6 ameno. 

Ardiente. 

Oomedido 

Loeo 6 demente 

Excepto 

Deseolorido maeilento 

Raneio. 

OreJudo. 

Mueho 

Inquieto 6 bullieioso. 

Insuficiente 

Infructifero. 

Perdurable 6 eterno infi. 

nito. 
Gomeslibles. 

Nuevo, reeiente 6 mo- 

derno 
Sabio, doeto 6 letrado. 
Gangoso. 
Repleto, 
Repentino. 
Mellado. 
EspoDjoso. 



— 42 



Banayad na ugali. 

GayuEDangul. 

Gulot. 

Lubhang malaqui. 

Lubhang maliit. 

Darating. 

Gaunti 

Nagugutora 6 may gutom. 

Hil6 6 dulingas 

Hindi paris. 

Di marating 6 di mala- 

pitan. 
Di mataroe. 
Di madalitd. 
Di madaanan. 
Di masabi. 
Di mabilang. 
Di binjagan, 
Di matingeala 
May pagea oloL 
Guising. 
Laon. 
Lagalag. 
Mapalad. 

Palalo. 

Pisae ang isang mata. 

Ma|)amansac. 

Palaauay. 

Pandae. 

Pantas 6 pahdm. 

Pantay 6 patag, ^ 



Pacifico, suave 6 apa- 

eible. 
Pobre 6 miserable.. 
Moreno 6 trigueno. 
Grespo. 
Mdximo, 
Mlnimo. 

Futuro 6 yenidero. 
Poeo. 

Hambriento 
Atronado. 
Desigual. 
Inaeeesible. 

Insondable. 

Insuirible 6 intolerable. 

Intransitable. 

Indeeible. 

Innumerable. 

Infiel 6 pagano. 

Ineomprensable 

Aloeado. 

Despierto. 

Antiguo 6 anejo 

Fugitivo 6 vagabundo. 

Bienaventurado, feliz 6 di- 

ehoso. 
Vanidoso li orgulloso. 
Tuerto 
Jactancioso. 
Reneilloso 6 penden- 

eiero 
Enano 6 pigmeo. 
Habil 6 eonsumado. 
Llano 6 raso. 



— 43 ~ 



Pipi. 

Quimao. 

Ngiui. 

*Caliuete 

Salauahang loob. 

Bastos 6 mahalay na ugali. 

Halohalo. 

^ungayAn 

Saeang. 

Madng 6 tanga. 

Totoo. 

[Maguinauln. 

ulig. 

abasaguln. 

ingc6d. 

aril 6 utal 
Urong sulong. 



Mudo. 

Maneo. 

Boquituerto 

Zurdo 

Ineonstante 6 voluble. 

Deshonesto 6 ineidente 

Mezclado 6 mixto. 

Oornudo. 

Zambo. 

Abobado. 

Yerdadero 6^cierto. 

Friolento. 

Aturdido 6 atolondrado. 

Quebradizo. 

Reneo 

Tartamudo 6 balbueiente. 

Neutral 6 indeeiso. 



Manga numeros eardinales. 



alaua. 

'atlo. 
Apat. 
Lima, 

^uam. 

fit6. 

|jal6. 

Siyam. 

Sangpuo. 

Mula sa labingisd hangang sa labing-siyam, ay pina- 
pangunguna ang salitang labing at idinudugt6ng ang 
manga mimerong nanga sa itads. 

Labingisd, IL Onee, 

Labing dalaua. 12. Doee. 



1 Uno 

2. Dos. 

3. Tres. 

4. Guatro. 

5. Oineo. 

6. Seis. 

7. Siete. 

8. Oeho. 

9. Nueye. 
10. Diez. 



_ 44 



Labing-tatl6. 

Labiag.apat. 

Labing-lima 

Labinganim. 

Labing pit6, 

Labing ual6. 

Labingsiyam. 



13 Treee. 

14. Oatoree. 

15. Quince. 

16. Diez y seis 

17. Diez y siete 

18. Diez y oeho. 

19. Diez y nueve. 



Ang salitang puo, ang eahulugan ay sampuo; at 
naug masabi ang 20, 30, ang uiuieain ay dalauang 
puo, tatlong pu^ gayon ang pagbilang hangang sang- 
daan. 



Dalauang puo. 
Tatlong puo. 
Apat na puo. 
Limang puo 
Anim na puo 
Pitong puo. 
Ual6Qg puo. 
Siyam na puo. 
Sangdaan. 
Dalauang daan. 
Tatlong daan. 
Apat na daan. 
Limang daan. 
Anim na daan 
Pitong daan. 
Ual6ng daan. 
Siyam na daan, 
Isang libo. 
Dalauang libo. 
Tatl6ng libo. 
Apat na libo. 
Limang libo. 



20. 


Yeinte. 


30. 


Treinta. 


40 


Ouarenta. 


50 


Gineuenta. 


60 


Sesenta. 


70. 


Setenta. 


80. 


Oehenta. 


90. 


Noyenta. 


100. 


Giento. 


200 


Doseientos. 


300. 


Treseientos. 


400. 


Guatroeientos. 


500. 


Quinientos. 


600. 


Seiseientos. 


700. 


Seteeientos. 


800; 


Oehoeientos 


900. 


Nueyeeientos. 


1,000. 


Mil. 


2,00Q. 


Dos mil. 


3,000. 


Tres mil. 


4,000. 


Ouatro mil. 


5,000. 


Gineo mil 



45 



Anim na libo. 


6,000. 


Seis mil 


Pitong libo. 


. 7,000. 


Siete mil. 


Ualong libo. 


8,000. 


Oelio mil. 


Siyam na libo 


9,000. 


Nueye miL 


Sampuong libo. 


10,0C0, 


Diez mil. 


Sangyuta 6 isangyiita. 


100,000. 


Cien mil. 


^Sangpung yiita. 


1,000,000. 


Un millon. 



Manga numeros ordinales« 

Sa paggaua nang manga mmeros ordinales ay idadag- 
dag lamang sa manga nuraero ang partieula iea. 



Naona. 




Primero. 


1 lealaua 

lleatlo. 




Segundo. 




Tereero. 


leapat. 


* 


Guarto. 


lealimd. 




Quinto. 


leanim. 




Sexto. 


leapitd. 




S6ptimo. 


Icaual6. 


^^„ 


Octavo. 


leasiyam. 




Noveno. 


leasiampuo 6 


ieapuo. 


Deeimo 


lealabing-isa. 




Undeeimo. 


lealabing dalaud. 


Duod^eimo 


iTeadalauang 


puo. 


Yigesimo. 


Icatatl6ng puo. 


Trigesimo. 


leasangdaan. 




Gentesimo. 



Manga niiimeros adverbiales. 

Ang manga niimerbng ito, ay mangyayari sa pag- 
lalagay nang partieula maea, sa unahan nang manga 
niimeros eardinales. 



Minsan. 
Maealaua. 



Una vez. 
Dos vece8. 



_ 46 - 



Maeaitlo 6 macatatl6. 
Maeaipat 6 maeapat 
Maealima. 
Maeaanim. 
Macapit6. 
Macaual6. 
Maeasiyam. 
Maeasampuo 
Maealabing isd. 
Maeadalauang puo 
Macatatl6ng puo. 
Maeasaugdaan. 



Tres veces. 
Guatro veces. 
Gineo veces. 
Seis veces. 
Siete veces. 
Oeho veces. 
Naeve veces. 
Diez vec8S. 
Onee veces. 
Veinte vece8. 
Treinta veces. 
Gien veces. 



Manga niinieros distributivos. 

Ang manga nimeros distributivos, ay nagagaud sa 
pag-uulit ulit ng mga numero, sa paraang sumusun6d. 



Isd isd. 




De 


uno en uno. 


Dalaua dalaua. 




De 


dos en dos. 


Tatl6 tatl6. 




De 


tres eh tres. 


Apat apat. 
LimA limd. 




De 
De 


euatro en euatro. 
eineo en eineo. 


Anim anim. 




De 


seis en seis. 


Pit6 pit6. 




De 


siete en siete. 


Ual6 ual6. * 




De 


oeho en oeho 


Siyam siyam. 
Sampuo sampuo. 
Labidabing-isd. 
DalauA dalauang 
Sangda-sangdaan. 


puo. 


De 
De 

De 
De 


nueve en nueve. 
diez en diez. 
onee en onee. 
veinte en veinte 
eiento en eiento. 


manga 


pronombres personales. 


Ac6. 




Y6. 




leao. 




Tii 





1 



— 47 — 

Siya. tl 

Tayo 6 eami, Nosotros. 

Cay6. Yosotros. 

Sila EUos. 

Manga pronombres posesivos. 

Aquin. Mio. 

lyo. Tuyo. 

Ganiyd Suyo 

Atin 6 amin. Nuestro. 

Iny6. Yuestro. 

Manga pronombres demostrativos. 

Yari 6 it6. Este. 

lyan Ese. 

Ya6n. Aquel. 

Yarlng manga 6 it6ng Estos. 

manga. 

lyang manga. Esos. 

Ya6ng manga. A^uellos. 

Manga pronombres relativos 6 interrogativos. 

ikn6? ^Qu^? 

^Alln? ^Gudl? 

<iSino? iQui^n? 

(iOanino? (sOuyo? 

Manga pronombres indeterminados. 

Anoman, bahaguia 6 Algo. 

eaonti. 
Sinoman 6 alin man Alguien 6 alguno. 



--.48 - 



Balang 

Ni isa 6 sino man. 



Algun 

Nadie 6 ninguno. 



Pagsasattiahan nang manga 

artieulos, nombres, adverbios, preposieiones, 

conjunciones at interjecciones. 



Ang 

Ang manga. 
Sa naanga. 
Sa, nangj eay. 

iAy! [0^! iha! 

Isa. 

Dini 6 dito. 

Doon. 

Sa ibabao, 

Sa ilalim. 

Sa guitna. 

Sa siping 6 taguiliran. 

Sa dulo 6 uaeas. 

Ang diilo. 

SAbay. 

Agapay. 

Anopa. 

Ay uan. 

Baea 6 maea. 

Bigla. 

Bihira 6 bahaguid 

Olle olle. 

Sa eatotohanan. 

^Paano? 

PaUbhasa. 

PasumaM. 

Cun Saeali 



El, la, lo. 

Los, las 

De los, de las. 

De, d, para, en, sin, eon, 

por, al y del. 
iHola! [oye! ihe! 
Un, uno. 
Aqui 6 aea 
Alld 6 aeuUa. 
Eneima. 
Debajo. 
Bn medio. 
Al lado 6 eostado. 
Al extremo, 
La punta. 

Al par 6 d la par. 
A par. .^ 

De suerte que. 
No se. 
No sea que. 
De repente. 
Apenas. 

Yueltas de acA y de alld. 
En verdad. 
^De que manera? 
Por euanto. 
Por sl 6 por no. 
Por sl aeaso. 



49 — 



Balaog 6 bauat. 

Baua,t, isd. 

Arao arao. 

Ma^^atma^a. 

Tuina. 

^Maano? 
^Oahit paano. 

Ang maibigan ninyo. 

Parang. 

Para nit6 

Gunuari. 

Niyong, nang 6 euu. 
^ (iCailan? 

IHusto na 6 sueat na. 
PSueat mangyari. 

Hindi sueat mangyari. 

Gundi. 
pHindi pa. 

Sueddn 6 bagaman 

Samantala. 
pSa iy6 
^ Cun. 

06. 

^aan? 
^Saan mdn 

Daeo. 

(iDaeo saan? 

[Mano na 6 naua! 

Muntie 

Mull 6 uli. 

Minsan 

Humiguit 6 eumulang. 

Hangaig. 

Hangang hindi. 



Cada. 

Oada uno. 

Cada dia. 

Cada rato. 

Cada vez. 

^C6mo esta? 

Como (^uiera. 

Como V. quiera. 

Gomo del mismo modo, 

Como este. 

Como si 

Ouando. 

^Guando? 

Basta 

Puede ser. 

No puede sei^ 

Si no. 

Aiin no. 

Aunqne 

Mientras 6 entre tanto. 

Contigo. 

Si, 

Sl, para aSrmar y eondes 

eender 
(iD6nde 6 ad6nde? 
Donde quiera. 
Hdeia. 

^Haeia donde? 
iOjaJa! 
Por poeo. 
Otra vez 
Una vez, 

Por demas 6 menos. 
Hasia. ^ 

Hasta que no 

4 



— 50 



Mabuti sa uala. 
Mabuti at uala rito 
HinguiL 
^,Macai}an? 
Madalas 
Mamiihsaa minsan. 

Mageabieabila. 
Bueeki ' 

^Oaya 6 bagA? 
Tiquis 6 sadya. 
Diyatk. 

Sa una 
Siya naua, 
Pasintabi. 
|Aba co! *^'^ 
jAba mo! 
lArAy 6 ar6y! 



Bueno que nada. 

Bueno que no estd aqul, 

Aeerea 6 sobre. 

^Ouantas veces? 

Muehas veces. 

Algunas veces 6 de euando, 

en euando. 
A una y otra parte. 
Partieularmente 6 sola- 

naente. 
^Aeaso 6 por ventura? 
Adrede. i 

Segiin eso. 
Adtiguanoente. 

Amen, , ] 

Gon permiso. .■ 

iA3| de mi, 

jAy de ti! f 

jAy! de (dolor). 



Manga verbos auxiliares. 



Bumasa. 

Matua, 

NagdadasaL 

Naroroon. 

Dumunong 

Mabuti si Pedro. 

Paguiguing pare mo. 

Itong panyo ay aquin. 

Sumulat aeo, 

May 6 mayrooo, 
Uala. ^ 

May tubig. 



Estar Jeyendo. 
Estar alegre. 
Esta rezando. 
Est& alla. 
. Ser sabio. 
Pedro es buem>. 
Guando seas saeerdote. 
Este paliuelo es mio 
He eserito 6 hube es- 

erito, 
Hay 6 tiene 
No hay 6 no tiene, 
Hay agua. 



— 51 



^Mayroon eaiig papel? 
Ualii ac6. 
Ualaog libro 
^Naparoon ca sa simba- 

han? 
Naparoon ac6 sa Maynila. 
^Mayaman ca. 
Ac6 ay mahirap 
Sila ay mabubuting bin- 

yagan. 



^Tienes papel? 
No tengo. 
No hay Hbro. 
(^Puistes a la Iglesia? 

He ido d Manila. , 

Eres rieo. 

Soy pobre. 

Ellos son buenos eristia- 

nos. 



PARAAN AT PAGSASANAY. 

nang pagcoconjugar nang manga verbos. 



Ang mga tiempos sa tagalog, uala eundi anim iamang; 
"^ng Hmang nanga uuna ay paraparang manga indicativo 

at ang huli ay imperativOj para nang mga sumusunod: 
resente^ preterito per/eeto^ preterito pluscuamperfectOj /u- 
^Juro imperfecto, futtiro perfecto at imperatiuo: sa nanga- 
purang tiempos nangagaling na lahat, datapu^ sa pag- 
'tulong'at paglalagay nang eanieauilang partietda At 
*^nang upang madali ang pag-gamit sa eanila, ang pa* 
,^^,aang lalong magaan, ay ilagay eapagearaea ang im- 
'perativo na mangyayari lamang sa partieula at ugat, 

sapagca,t siya ang pinangagaliilgan nang ibang tiem- 

pos sa eaunting pagbabago kmang, gaya nang sumii 

sun6d: 



— 52 - 

ANG VOZ ACTiVA 



ImperatiYO, 



Magtanim ea. 

MagtaDim siya. 

Magtanim cay,6, 

MagtaBim sila. • 



Siembra tii. 
Siembra el 
Sembrad Yosotros. 
Siembren ellos 



Ang tiempong it6 ay magagamit sa presente nang 

subjtmtivo at sa infinitivo. 



Puturo imperfecto. 



1 



Magtatanlm ac6. 
Magtatanim ca 
Magtatanim siya. 
Magtatanim tayo 6 eami, 
Magtatanim cay6, 
Magtatanim sila. 



Yp sembrare 

Tii sembrards. 

El sembrara. 

Nosotros sembraremos. ^ 

Vosotros sembrareis. 

EUos sembraran. 



Ang tiempong ito ay magagamit din sa /iduro im^) 
perfeeto nang siihjtmtivo^ at sa fahiro eondieional. 

Pret6rito perfecto. 



Nagtanim ac6 

Nagtanim ca. 

Nagtanim siya. 

Nagtanim tayo 6 eami. 



Yo sembre 6 he sem- 

brado 
Tii sembrastes 6 has sem- 

brado. 
EI sembr6 6 ha sembrado. 
Nosotros eembremos 6 he- 

mos sembrado. 



— 53 



Nagtanim eayo. 
NagtaDim sila. 



Vosotr6s sembrasteis 6 ha 

beis sembrado. 
EUos sembraroo 6 han 
* sembrado. 



/ 



Magagamit oamaD sa preterito per/eeto at plmeuam- 
verfecto nang suhjunttvjp. 

Tiempo presente. 



Yo siembra. 
Tii siembras. 
El sierabra 
Nosotros sembramos. 
Yosotros sembrais. 
Eilos siembran. 



NagtataDlm ac6, 
NagtataDim ca 
NagtataDim siya. 
NagtataDim tayo 6 eami. 
NagtataDim eayo. 
iNagtatanim sila. 

I Magagamit din namao sa maDga preterito imp€rfocfd 
naDg indioativo ni suhjuntivo. 

Pret^rito pluscuamperfecto. 

^Naeapagtanim ac6, Yo babia sembrado. 

^"NaeapagtaDim ca "^ Tii habias sembrado, 

NaeapagtaDim siya. Ei habia sembrado. 

- j^capagtaDim tayo 6 ca- Nosotros habianios sem- 
i mi brado 

•'w 

NaeapagtaDim eayo. Yosotros habiais sembrado. 

NaeapagtaDim sila. Ellos habiap sembrado. 

Magagamit naman sa ' pretirito plmemmper/eeto nang 
subjuntivo, 

Futuro perfecto. 



NaeapagpataDim ac6. 
NaeapagpataDim ca. 



Yo habr^ sembrado. 
Tii habras sembrado. 



64 



Naeapagpatanim siya. 

Naeapagpatanlm tayo 6 

eaaii 

Naeapagpatanitii eayo. 



El habra sembrado. 
Nosotros habremos sem- 

brado 
Yosotros habreis sembra- 

do. 
EII03 habran sembrado. 



Naeapagpatanim sila. 

Magagamit din ito sa /nturo nang siibJmiftvo, 



ANG VOZ PASIVA 



Jniperativo. 



Magpatanim ca. 

Magpatanira siya. 

Magpatanim eayo. 

Magpatanim gild. 



Manda tti sembrar. 
Quo mande el sembrar. ' 
Mandad yosotros sembrar. 
Que manden ellos sembrar. 



Puturo imperfecto. 



r 



Magpapatanim aed. 

Magpapatanim ca. 

Magpapatahim siya. 

Magpapatanim tayo 6 eami. 

Magpapatanim eayo 

Magpapatanim sila. 



Yo mandar(5 sembrar. 
Tii m.andaras sembrar. 
El mandard sembrar. 
NosotroB mandari^mos sem 

brar. 
Vosotro3 mandariis sein- 

brar. 
Ellos mandaran sembrar. 



66 



Pret6rito perfecto. 

Nagpatanim ac6. 

Nagpatanim ca. 

Nagpatanim siya» 

Nagpatanim tayo o eami. 

Nagpatanim cay6. 

I Nagpatanim sila. 



f 



Yo mande 6 he mandado 

sembrar. 
Tii mandastes 6 has ma% 

dado sembrar 
El mando 6 ha mandado 

sembrar. 
Nosotros mandemo's' 6 he 

mos mandado sembrar» 
Vosotros mandasteis 6 ha- 

beis mandado serabrar. 
Ellos mandaron 6 han 

#mandado sembrar. 



Tiempo presente» 



I Nagpapatanim ac6. 

f Nagpapatanim cA. 

[ Nagpajpatanim siya. 

|I^Nagpapatanim tayo 6 
■ eam?. 

^ Nagpapatanim cay6 

,Nagpapatanim sila 



Yo mando sembrar. 
Tu mandas sembrar. 
El manda sembrar. 
Nosotros mandamos sem-. 

brar. 
Yosotros mandais sem- 

brar, 
Ellos mandan sembrar. 



Pret^rito pluscuaniperfect 

Naeapagpatanim na ac6 
Naeapagpapatanim ca na. 
Naeapagpatanim na siya. 



Yo habia ya mandado 

sembrar. 
Tti habias ya mandado 

sembrar. 
El habia ya mandado 

sembrar. 



— 5() 



Naeapagpatanlm na tayo 

6 eami, 
Naeapagpatanim na eayo. 

Naeapagpatanim na sila. 

Puturo 

Maeapagpapatanim na ac6. 

Maeapagpapataulm ca na. 

Maeapagpapatanim na siya. 

Maeapagpapatanim na tayo 

6 eami 
Maeapagpapatanim na eayd. 

Maeap gpapatanim na mlL 



Nosotros habiamos ya man- 

dado sembrar. 
Yosotros habiais ya man- 

dado sembrar. 
Ellos habian ya mandado 

sembrar. 

perteeto. 

Yo habre ya mandado sem- 

brar. 
Tu habrds ya mandado sem- 

brar. 
El habra ya niandado sem- i 

brar. 
Nosotros habremos ya man- ' 

dado sembrar. ^ 

Yosotros habreis ya mau- 

dado sembrar. 
Ellos habran ya mandado ^ 

sembr^ r. 



Maiding vcmhulario nang 


Breue vocahulario de los 


manga^ verbos. 




verho8. 


Magpalambdt. 

Lumamb6t. 

Yumaeap 

Mageumot. 

Magbueas 

M^patauad nsng siila 

dusa. 
Ubusin. 


6 


Ablandar 

Ablandarse. 

Abrazar. 

Abrigar. 

Abrir. 

Absolyer, 

Aeabar lo que se eon- 


Tapusin 6 yariio. 




sume 
Aeabar obras 6 trabajos 



~ 57 — 



Sumdma. 

Humiga. 

Magsumbong. 

Lumapit 

Magahit. 

Laehan. 

Bumutas 

Malunod. 

Magbigti. 

MagaMt, 

Umab6t. 

Bumuhat 6 magtaas. 
^ Lumaead. 
; Hulihin. 
V Mag aral. 
:^Oamutin* 

Mag araro. 

Bunutin. 
I Itapon. 
I Sumayao. 
% Ibaba. 

\ Manaog. 

Mahgo» 

T^umalasa. 
^; Mag uahs 

Magbinyag, 

Uminom. 

Humalie. 

Magpaputl 

Gumaod. 

Bumura, 

Maghic6b. 

Lumuesd. 

Bumuh. 



Acompafiar. 

Aeostarse. 

Aeusar. 

Aeerearse. 

Afeitar. 

Agrandar. 

Agujerear. 

Ahogarse. 

Ahorearse 

Airarse. 

jAlcanzar 

Alzar. 

Andar. 

Aprehender. 

Aprender. 

Araiiar 6 rasear. ^ 

Arar. 

Arranear. 

ArroJar. 

Bailar 

Bajar la easa que estaen 

lo alto. 
Bajar en la esealera. 
Banarse. 
Barajar. 
Barrer. 
Bautizar* 
Beber. 
Besar. 
Blanqu€a£ 
Bogar. 
Borrar 
Bostezar. 
Brinear. 
Brufiir. 



58 



Magbir6 


Burlar. 


Humanap, 


Busear. 


Malaglag. 6 mahulog. 


Oaer. 


Tumae. 


Oagar. 


Bumalae. 


Oaleular. 


Tumahimie (3 tumahan. 


Oallar. 


Lumaead. 


Oaminar. 


Umauit 6 mageanta. 


Oan^r. 
Oapar. 


Cumap6n. 


Bumihag, 


Cautivar. 


Humueay 


Cavar, 


Mangaso 6 mamaril. 


Cazar. 


Humapon. 


Genar. 


Magbaeod. 


Oerear. 


Magsara. 


Oerrar. 


Magpatoto6. 


Oertihear. 


Magpaeo. 


01avar. 


ManingiL 


Oobrar. 


Magluto, 


Oocei\ 


HumuH 


Ooger. 


Ibitin 6 isabit. 


Oolgar. 


Gumain. 


Oomer. 


Maaua 6 mahabag. 


Oompadeeerse 


Ganapin 6 hustuhin. 


Oompletar. 


Pagyamanin 6 eumpuni- 


Oomponer. 


hin. 




Mamili. 


Oomprar. 


Pumayag 6 magpahintu- 


Ooneeder. 


lot. 




Maghatid. 


Oondueir. 


Gumilala. 


Oonoeer. 


Magisip, 


Oonsiderar. 


Maubos, 


Oonsumir 


Bamjlang. 


Oontar. 


Sumagot. 


Oontestar. 



59 



Sumudy. 

Tumaebo. 

Gumanti. 

Pumutol. 

Gupitln 6 gumupit. 

Manahi. 

Lumaqui. 

Tumiibo. 

Maniuala. 

Tacb4n. 

Magalaga 6 mamahala» 

Tumupad 6 gumandp. 

Lumdganap. 

Gumam6t. 

Humitit. 
"^Umutdt. 

Magbigay 

Magsabi 6 magbadyd. 
^ Magsaysdy. 

luan 6 pabayaan 
^^^Maghabla 
' Sumirang piiri. 

Magngalan. 

Maglagae 

-Tumunao. 
i^ Iguiba 

Mauala sa tingin. 

Bitiuan. 

Magealag. 

Sirain. 

Magpahinga. 

Magnais 6 magnasa* 

Mahilo. 

Maghiibo. 

Sumuay. 



Contravenir. 

Gorrer. * 

Oorresponder. 

Oortar 

Oortar eon tijera 

Goser, 

Greeer. 

Greeer las plantas, 

Greer. 

Cubrir. 

Cuidar, 

Gumplir. 

Gundir. 

Gurar. 

etiupar. 

Ghupar el nifio. 

Dar. 

Deeir. 

Deelaral*. 

Dejar. 

Demandar. 

Denigrar. 

Denominar. 

Depositar. 

Derretir. 

Derribar. 

Desapareeer. 

Desasir. 

Desatar. 

Desb ratar. 

De8canzar. 

Desear 

Desmayar. 

Desnudar. 

Desobedeeer. 



— 60 



Magpaalam. 

Buroaebde 

Guisingin 6 gumisiug 

Magpuyat 

Isaull. 

Magtielop. 

Sumaquit. 

Matulog 

Magtipld. 

Maghalal 

Magsanla, 

Mulan 

Magpahiram. 

Itulae. 

Ibilango 

Magsindi. 

Magpariqult. 

Pagquitan. 

Culungin. 

Salubungin. 

Baeuran. 

Magbalat nang libro 

Tuirin. 

Magcasaquit. 

Magdaya. 

Magmiimog 

Magbanlao. 

Magturo. 

Managuinpdn. 

Pumasoe. 

MageamaH 

Sumala. 

Maligao. 

MaeauaM 6 maealigtas. 

Pumlli. 



Despedir. 

Despegar. 

Despertar. 

Desvelar. 

DeYolyer. 

Doblar 

Doler. 

Dormir. 

Economizar. 

Elegir. 

Empefiar. 

Empezar. 

Emprestar 

Empujar. 

Eneareelar. 

Eneender la lu^, 

Eneender fuego. 

Eneerar. 

Eneerrar. 

Eneontrar. 

Eneorralar. 

Eneuadernar. 

Enderezar. 

EnEermar, 

Enganar. 

Enjuagar la boea. 

Enjuagar ropa 6 plato 

Enseilar. 

Ensoiiar 

Entrar. 

Equivocarse 

Errar. 

Errar el eamino. 

Eseaparse. 

Eseoger. 



— 61 



Sumulat. 


^ Eseribir 


Magantay, 


Esperar. 


Mahalia. 


Estimar. 


Bumatae. 


Estirar. 


Mag-aral. 


Estudiar. 


Sumaua o masiiya 


Eastidiar. 


Umaeo 6 mageatiuala. 


Fiar. 


Lumutaug. 


Elotar. 


Pumilit. 


Forzar 


Mag isis 6 maghugas. 


Fregar. 


Magprito, 


Freir. 


Humagod. 


Frotar 


Magbunga. 


Fruclificar. 


Mageutdn. 


Fruncir. 


^ Dumahae 


Gargajear. 


Gumugol 


Gastar 


Humibie. 


Gemir. 


Cumatqg. 


Golpear. 


Tumulo. 


Gotear. 


Mageamit 6 eamtdn. 


Gozar. 


* Matua. 


Gozarse. 


Sumigao 


Gritar. 


Lumasap. 


Gustar. 


,^Manahan. 


Habitar. 


Mamihasa. 


Habituarse, 


Magbadya, 


Hablar. 


Gumaua. 


Haeer. 


Mabus6g 


Hartar. 


Bumaho 


Heder. 


Mabide. 


Hender. 


Sumugat. 


Herir. 


Oumulo. 


HerYir. 


Mamaga. 


Hineharse. 


Magtanan. 


Huir. 


Magnaeao. 


Hurtar. 



— 62 



Pantain, 
Humuad. 
Mnglimbag. 
Sumiinog. 
Papagalabin. 
Papag alabin ang loob. 
Mag osisa 6 magsiyasat 
Mag palaraan. 
-Tumanong. 
Lumo6b, 

Yumao 6 humayo. 
Tumungo 6 patun|o, 
Umalis 6 pumanao. 
Humingal. 
Mag-laro. 

Pisanin 6 magtipon. 
Mag agapay 6 mageatoig 
Manumpa. 
HumatoL 
Tumahol. 
Humimod. 
Masaetan. 
Mahabag. 
Maghugas. 
Maglaba. 
Bumasa. 

Magtaas 6 bumuhat. 
Cumiquil 

Mag Hnis 6 raagpahid. 
Mag guhit. 
Maquipag usap. 
Gumintab. 
Tumauag. 
Punuin. 
Tumangis 6 umiyde. 



\,. 



Igualar. 

Imitar. 

Imprimir. 

Ineendiar. 

InAamar. 

InHamar animo. 

Inquirir. 

Insertar. 

Interrogar 

Inyadir 

Ir. 

Ir dirigiendose. 

Irse. 

Jadear. 

Jogar. 

Juntar 

Juntar8e. 

Jurar 

Juzgar. 

Ladrar. 

Lamer. 

Lastimar. 

Lastimar eompadeeiendose. 

Lavar. 

Lavar ropa. 

Leer. 

Levantar 

Limar 

Limpiar. 

Linear, 

Litigar. 

Lueir. / 

Llamar. 

Llenar. 

Llorar. 



- 63 



Umulau, 

Damurog 

Magtungayao 6 sumumpa 

Maeiuian 

Sumuso, 

Mag-utos. 

Mahilo. 

Maliila. 

Ngumuya 

Ngumanga. 

Pumatay. 

Magsalit sallt. 

Ngumiyao. 
;; Umihi. 
i^Tumaeal 6 tumimbang. 

Sumueat. 

I Magsinungallng. 

Maghalo. 
, Tumingin. 
/*Bumasa. 

Mangagat. 

Mamatay. 

Magbago, 
, Magbihis. 

Ipanganae 

Tumubo. 

Lumangoy. 

Magsaysay 6 magsaUtd. . 

Maglayag. 

Umitlm. 

Magbalita, 

Gumaua, 

Dumillm 



Lloyer. 

Maehaear. 

Maldeeir. 

Malparir 

Mamar. 

Mandar. 

Marearse. 

Marearse navegando. 

Masear. 

Masear buyo 

Matar. 

Matizar 

MauUar 

Mear. 

Medir gramos 6 Iiquidos. 

Medir eosas longitudi- 

nales. 
Mentir. 
Mezclar. 
Mirar, 
Mojar. 
Morder. 
Morir. 
Mudar 

Mudar yestido^ 
Naeer. 
Naeer plantas, arbotes, 

ete. 
Nadar. 
Narrar. 
Nayegar. 
Negreeer. 
Notieiar. 
Obrar. 
Obseureeer. 



64 ^ 



Itago 

Mangaeo, 

Ihain 6 magalay. 

Diimingig 6 maquinig, 

Umamoy. 

Lumimot. 

Gumatas. 

Magpamuti. 

Mangahas 

Tumangap. 

Magbayad. 

Huminto. 

Manganae 

Mageasala. 

Humingi. 

Umutdt. 

Magdiqult 

Humamp6s. 

Magsuelay. 

Cumur6t. 

Mag isip 

Mauald. 

Matalo. 

Magmalio 6 eumupas. 

Lugiipas. 

Magpatauad. 

Magpahintulot. 

Tumimbang. 

MangisdA. 

Tumuea 

Sumiguld 

Yumapae. 

Oapangyarihan. 

Maglagay. 

Magtauag, 



Oeultar. 

Ofrecer 6 prometer. 

Olreeer a Dios. 

Oir. 

Oler, 

01vidar. 

Ordenar 

Ornar. 

Osar 

Otorgar 

Pagar. 

Parar. 

Parir. 

Peear. . 

Pedir. \ 

Peer 

Pegar, 

Pe^ar eastigando. 

Peinar, 

Pellizcar 

Pensar. 

Perder. 

Perder en lueha 6 juego. 

Perder el eolor 

Perder la fuerza 6 saboP 

Perdonar. 

Permitir 

Pesi^r. 

Pesear. 

Piear aves. 

Piear reptiles 6 inseetos 

Pisar. 

Poder, 

Poner. 

Pregonar. 



65 — 



Maghanda. 


Preparar. 


Humiram 6 umutang. 


Prestar 


Mangaeo 


Prometer. 


Bumasag. 


Quebrar. 


Maiuan 6 matira. 


Quedar. 


Dumaing. 


Quejarse. 


Masunog. 


Quemar, 


Umibig 


Querer. 


Alislo 


Quitar 


Magalit 6 magngalit. 


Rabiar. 


Oumudeod 6 euraayod 


Rallar. 


Oumamot. 


Rasear. 


: Gumuhit. 


Rayar. 


Magigplt. 


Reeoger. 


/Manubos. 


Redimir. 


Mageuseos. 


Refregar. 


^ Magdilig. 


Regar. 


f Tumauad, 


Regatear. 


:, Dumilhay. 


Regoldar 


'/rumaua. 


Reir 


^ Magtagpi. 


Remendar 


Sumiieo. 


Rendir. 


Maquipag auay. 


Refiir. 


Mamahagui. 


Repartir. 


UHtin 6 umulit. 


Repetir, 


Magdulds. 


Resbalar. 


Huminga. 


Respirar, 


Sumagdt. 


Responder. 


Magsauli. 


Restituir 


Lumay6 6 ilayd. 


Retirar. 


Magputde, 


Reventar. 


Magdasdl. 


Rezar. 


Magnaeao. 


Robar 


Gumulong 6 uminog. 


Rodar. 


Bumasag. 


Romper 16za 6 barro, 
5 



66 



Pumunit. 

Bumaii, 

Pumatid 6 lumag6t. 

Maghilie, 

Mamaos, 

Maaiaman 6 matuto. 

Cumuha 

MagpaspAs 6 mag-uaguag. 

Cumadlit 

Mag asin, 

Lumabds 6 umalis, 

Lumueso 

Gumahiig. 

Magpatuyo. 

Gumapas o umani. 

Magtanim, 

Lumiemo 6 umupo. 

Magtandd. 

Magturo. 

Sumuts6t. -^ 

TumuDog. 

Humihip. 

Humigop. 

Umaquiat 6 pumanhie. 

Pumauis. 

Magddlita 6 magtiis. 

Tumina. 

Pumuc61 6 humaguis, 

Tumugtog. 

Humlpo 6 sumalang, 

Gumuha 6 tumang^p. 

Uamb6* 

Gumaud. 

Magdala, 

Lumulon 6 lumamon. 



Romper tela 6 estopa. 

Romper cafia 6 madera, 

Romper hito 6 eorder, 

Ronear. 

Ronquear. 

Saber. 

Saear. 

Saeudir 

Sajar. 

Salar. 

Salir. 

Saltar. 

Sanar. 

Seear. 

Segar. 

Sembrar. 

Sentar. 

Seilalar. 

Sefialar designendose. 

Silvar. 

Sonar, 

Soplar. 

Sorben. 

Subir. 

Sudar. 

Sqfrir. 

Tenir. 

Tirar. 

Toear. 

Toear los manos, 

Tomar. 

Toser. 

Trabajar, 

Traer 

Tragar. 



67 — 



Umaquiat 

Bumuis. 

Gumiie. 

Magpalit 

Oamuldg, 

Matisod. 

Ibual 6 iguibA. 

Maglangeap. 

Magpahid. 

GamitiD, 

Magpatiibo. 

Sumamsam. 

Isalin. 

Magbubo. 

Magsalin, 

Tumauid. 

Maglamay. 

Manalo 6 manaig. 

Magbili. 
^ Gumalang, 
fDumating. 

Tumingin. 

Magbihis. 

^Dumalao. 

Mabuhay, 

Sumigao, 

Bumalie. 

Umui. 

Isauli. 

TumaKc6d, 

Sumuea. 

Sumisid. 

Sumu6b. 

Humueay. 

Hu maguing. 



Trepar. 

Tributar. 

Trillar. 

Troear. 

Tronar. 

Tropezar. 

Tumbar. 

Unir. 

Untar. 

Usar. 

Usurear. 

Usurpar 

Vaciar. 

Vaciar naYaJas, ete, 

Vaciar algun eserito. 

V8dear. 

Velar. 

Vencer. * 

Vender. 

Venerar. 

Venir. 

Ver. ^ 

Vestir. 

Visitar. 

Vivir. 

Voce8r. 

Volver. 

VolYer donde sali6, 

Volver lo que ha tomado. 

Volver las espaldas, 

Vomitar. 

^ambuUir. 

Zahumar. 

2anjar. 

Zurbar. 



— 68 



PATNUGOT 



SA 

PAQUIC|UIFACJlSAMTAAIf 

TAGALOG AT GASTILA 



Sa paghdti at paghihigdy Para saludar y dar hs 
nang magandang arao buenos dias. 



Bigiiian pd sikug lahat 

nang magandang arao. 
Magandang hapon p6. 

Magandang hapon p6 na- 

man. 
^Gomusta p6 eayo? 
Mabuti, <jat cay6 p6? 
Hindi p6 lubhang mabuti 

na para ninyo. 
^,Comusta ang ama mo? 
Mabuti, sa ana naog Dios. 
^,Maano ang may saquit? 
Bumubuti na 6 gumiguin- 

haua na. 
^^Oa'lan ca uuui 6 magba- 

balie sa Bulaean? 
Sa Lingo. 
^Mayroon eayong ano 

mang ipaguutos sa 

aquin? 



Buenos dias tengan uste- i 

des 
Buenas tardes tenga us- 
. ted.: ■ 1 

Asi las tenga V. tam- 

bien. j* 

^C6mo esta V? '^ 

Bien, iy V.? 
No es tan bien eomo us- 

teo . ^^ 

^C6mo esta tii padre? 
Est4 bien. a Dio3 graeias. 
^,C6mo lo pasa el entermo? 
Ya va mejorAndose. 

^Ouando regresards a Bu- 

laean? 
El Domingo. 
^Tiene V* algo que man- 

darme. 



— 69 



Salamat. Graeias 

Dios ang umingat sa iyo. Dios te guarde 

Dios ang tomulong sa iyo Dios te aynd(3 

Dios ang sumama sa iyo. Dios te aeompaue 

Hangang mamaya. 

Hangang bileas, 

Hangang maealaua. 

Hangang maquitang muH 



Hasta luego 

Hasta maHana. 

Hasta pasado maiiana 

Hasta a la otra vida. 



Sa dalauang mageaeseuda^ Entre dos condiscij idos 



^^4n6ng hinalianap mo? 
iHumahanap ac6 nang isang 
plumang aeero. 
Dito ay mayroon ac6ng 
saogbunton. 
^Salamat, eueuba ac6 nang 

is4 
, Itong pluma ay masama, 
r* bumubutas nang papel. 
Pumili ca nang iba. 
^Mapahihiram mo eaya 
ac6 nang isang plie 
.; gong papel na pada 

lahan? 
^Sa anong bagay? 
Nang masulatan eo ang 
aquing amd na na sa 
Bulaean. 
(^Buhat dito hangang sa 
Bulaean, ilang oras ia- 
yaguia sa yapor? 
Isang manga tatl6ng oras. 



iQue es lo que buseas? 
Buseo una pluma de 

aeero 
Aqu( tengo una poreion. 

Graeias, tomare una. 

Esta pluma es mala, rasga 

el papel. 
Escoja otra. 
^Puedes prestarme un 

pliego de papel de 

eartas? 

^Para que? 

Para eseribirme a mi padre 
que esta en Bulaean. 

^De aqui a Bulaean, euan- 
tas horas de viage en 
el vapor? 

Unas tres horas 



70 — 



Sa pagparoon Mt pagparito. 



De ir y venii\ 



Yaydo Da acc>. 
^Yayao ea iia? 
^Saan ca paparoon? 
^,Saari ca Dangaling? 
Galing ac6 sa babay. 
Yayuo ac6 sa simbahan. 
Inntusan ac6. , 

Pumanhie ea 

Manaog ca 

Pumasoe ca. 

Lumabas ca dito 

Laead. 

Huag eang magtiguil. 

PiguiHn mo, 

Huag eang gagalao. 

Lumapit ca. 

Hummalay ca. 

UmuroDg ca naug eaonti 

sa lieuran. 
Pumarito ca. 
Mag-antay ca sandali. 
Huag eang tataebo. 
Lumaead eang madall. 
Umahs ca diyan. 
Napapagod ac6, 
Hindi na ac6 maealaead. 
Tumuloy ca sa daan nang 
Magtul6y tayo sa daang 

it6. 
lk\m ang lalong maiesl sa 

dalauA? 



Me ¥oy ya. 

^Te vas ya? 

^A d6nde vas? 

^De d6nde vienes? 

Vine de la easa, 

Me ire a la iglesia. 

Me ha mandado un re- 

eado. 
Sube. 
Baja 
Entra. 

Sal de aqui. 
Anda, 

No te detengas, 
Deteule 

No te mueyas. 
Aeereate. 
Apartate. 
Retirate un poeo atras. 4 

Yente aea 

Esperame un momento* 

No eorras. ^ 

Anda de prisa, 

Quitate de alli. 

Estoy eansado. 

Ya no puedo andar. 

Sigue por la ealle de. . , , 

Sigamos este eamino. 

^Gual es mas eorto de los 
dos? 



— 71 — 



Ito ang lalong maiesl sa 

roon. 
iMala}^o pa ba tayo? 
Malapit na tayo. 
e^.Saan naroon ang ba^^an? 
Hindi co naalamang sabi- 

hin sa inyd. 
Ituro mo sa agnin ang 

manga daan. 
Samahan mo ac6. 
Itiiro mo sa aquin ang 

daang patungo sa bayan. 
Maupo tayo sandali. 
Maputie 6 mayroong ma- 
I raming putie. 
* Nadulas ac6 at eaonli na 

aeong mahulog 
Bumalie ca sa baiiay at sa- 
) biliin mo sa «^oeliero na 

dalhin dito ang earruage. 
Goehero, iiiatid mo ac6 sa 
*'#» Quingua. 
■ Matuid. 
Sa eanan. 
Sa eahua. 

Tumabi ca nang eaunti. 
Lumapit ea diyan sa ba- 

hay na malapui, 
Huminto ca. 

Sa panahbn, 

i^Maano ang panah6n? 
Mabuti ang panah6n. 
Masama ang panah6n. 



Este ei mas eorto que 

aquel 
^Estamos lejos todavia? 
Ya estamos prolinio 
iD6nde estd el pueblo? 
No lo se deeir a V. 

Enseilame las ealles. 

Aeompaiiame. 

Ensefiame el eamino que 

eonduee al pueblo, 
Sentemonos un momento. 
Hay mueho lodo, 

He resbalado * y por poeo 

me eaigo. 
Vuelvete a easa y dile al 

eoehero que traiga aqui 

el earruage, 
Goehero eondiieeme a 

Q,uiugua. 
Dereeho. 

A la dereeha 6 de mano. 
A la izquierda 6 de silla. 
Orillate un poeo. 
Arrimate a esa easa 

grande, 
Para 6 pdrate. 

I)el tiempo. 

,i.Qu6 tiempo haee? 
Haee buen tiempo. 
Mal tiempo haee. 



- T2 



Na m tagarao tayo ngayon. 
Nagdidillm ang Arao. 
May mararaing ulap. 
iUmulan naua sa magha- 

pong ito! 
Bumugso na ang uMn. 

Ibig6y mo sa aquin ang 

payong. 
Gumueulog at cumiqu'd- 

lat 
Isang lintie ay nahulog sa 

bahay ni Pedro 
Nanginginig ac6 uang taeot 

sa manga eulog 
Lumalaeas ang hangin. 
Marahil ito ay ma-uuui sa 

baguio. 
Pumasoe p6 eayo sa silong 

nitong bahay. 
Sumisieat na ang mga bi- 

tuin. 
Paglubog nang Arao, ay 

magbaHe ca. 
Gumagabi na. 
Sumisilang na ang Baan. 
Umuumaga na. 
Tingnan mo eun umuulan, 

at aalis na ac6. 

Sa pagpapaalmn 



Estamos hoy en verano 
Se esta nubiando el SoL 
Ay mueha niebla 
jOjala que llueTa en todo 

este dia! 
Ya esta eayendo un eha- 

parron. 
Deme el paragua. 

Esta tronando y relampa- 

gueando. 
Un rayo ha eaido en la 

easa de Pedro 
Tiemble de miedo a los 

truenos. 
El yiento aireeia. 
Es posible que esto terooine 

en huraean. 
Entre V en el zaguan de 

esta easa. 
Ya asoman las estrellas 

Al poner el Sol Yuel¥e tu. 

Anoeheee ya 
Apareee ya la Luna. 
Amanese ya. 

Mira a ver si llueve, por 
que ya me mareho, 

Para despedirse. 



Paalam na p6 ac6 sa inyo. Me despido ya de V. 
^Baquit ca nagpapaalam? ^Por que te despides? 
Maupo ca muna. Sientate antes 



— 73 



Hiadi ac6 maeauupo sa- 
pagca,t, ac6 ay nagma- 
madaK, 

^At saan ca paroroon? 

Maquiquipagquita ac6 sa 
isa eong eaibigang aalis 
pa sa sa Maynila bueas 

Magbabalie ac6 mamaya 

Magquiquita tayo sa hapon. 

Adios. 

Sa oras, 

■ ^An6Dg oras na? 
;iAn6ng oras na eaya? 
A las diez na. 
^Tumugtog na ba ang a 

las oaee? 
Sa aeala co ay hindi pa. 
Maliligo ac6 mamayang a 

las doee 
^;?>uisingin mo ac6 mama- 

yang a las tres. 
Huag mong ealiHmutan 

ang bilin co, sapagea,t, 

a las euatro ac6 ay mag- 

papasial. 
Senor, gumising p6 eayo 

at hapon na. 
Hindi mangyayari sapag- 

ca,t, mataas pa ang 

Arao 
Tingnan mo sa rel6s eun 

an6ng oras na. 
A las euatro na p6. 



No puedo sentarme por que 
tengo prisa. 

^Y a d6nde vas? 

Ire a ver d un amigo 

que saldra ipanana para 

Manila 
Yolyere luego 
Nos yeremos a la tardo, 
Adios, abur 6 agur. 

I)e la hora, 

^Que hora es? 
V,Que hora sera? 
Ya son las diez. 
^Dieron ya las onee? 

Me pareee que todavia no. 
Me bailare luego a las 

doee. 
Despiertame luego a las 

tres. 
No te olvides de mi enear- 

go, porque d las euatro 

me ir^ a paseo 

Seilor, despiertese V. que 

ya es tarde. 
No puede ser, porque aun 

esta alto el Sol. 

Mira d ver en el reI6J, 

que hora es. 
Ya son las euatro senor. 



74 ~ 



Sa paghibihts. 

^lbig ninyong ieuba eo 

eayo nang damit na ma- 

linis? 
Huag: dalhan mo muna 

ac6 nang isang eumot 

at ac6 ay raaliligo 
(^May naquiquilala eang ma- 

buting barbero? 
May isa p6 aeong naqui- 

quilalang mabuti. 
Cun gayon ay tauaguin 

mo at sabihin mong 

magdala nang mabuting 

labaha/ 
^Marunong eang umahit^na 

mabuti? 
Op5j aeo po ang maga- 

ling sa manga barbero 

sa daang ito, 
Gun gayon ay ahitin nong 

paeaingatan ang balb^s 

co. 
^iNasaeaetan p6 cay6? 
Hindi, ganiyan ang ma- 

buti. 
Gupitin mo ang buhoe co 
^lbig p6 ninyong sagad na 

sagad? 
Ilnag; pabayaan mong ma- 

habahaba. 
^Mageano 6 gaano ang iba 

bayad co sa iy6? 
Cayo p6 ang bahala, ang 



Del vestir. 

^Quiere V. que le 8aqtie 
ropa limpia? 

No: traeme antes una sa- 

bana que Yoy a ba- 

ilarme, 
^Tienes eonoeido algun ba* 

bero bueno? 
Hay uno, sefio/, que co- 

nozco bueuo? 
Pues Ilaraale y dile que 

traiga buena navaja. 



^Sabes afeitar bien? 

8i, senor, yo soy el mejor| 
de los barberos de esta 
ealle. 

Pues afeitame eon mueh^ 

euidado la barba. 

■♦ 

(iSe lastima V.? 

No: asi estd bien. ^ 

C6rtame el pelo. 

^Lo quiere V. muy eorto? 

No; deJalo un poeo largo. 

^Ouanto es 6 euante te 

pagp? 
V, euidado, queda a la 



75 ~ 



loobin p6 nioy6 
^Mageanong ibig mo bua- 

nan, sa tuing iealanaug 

arao ay aahitan ma aeo? 
Apat na piso p6 
Cun gayon ay pumarito ca 

mula bueas 
F r a n c i s c 0, 1 a g u i a n mo 

nang tubig ang hilamu 

san. 
leuha mo ac6 nang isang 

baro, isang salaual at 

isang p^mahid, 
Dalhin mo sa aquin aftg 
) ehapin. 
labot mo sa aquin ang 

sombrero 
Ingatan mo ang bahay 

at ac6 ay magpapasial; 

at eun may sinomang 

pumarito, sabihin mong 
«>' uala ac6. 



disereeion de V. 
(iGuAnto quieres por mes, 

afeitandome un dia si y 

otro no? 
Guatro pesos seilor. 
Pues vente desde manana. 

Francisco pon agua la pa- 
langana 

Saeame una eamisa, un pan- 
talon y uoa tohalla. 

Traeme el zapato. 

Alcanzame ei sombrero. 

Guldate de la easa que 
voy al paseo; y si al- 
guno viene, dile que no 

estoy. 



Sa pagliUngeod. 



I)el S€rvir, 



elumanap ca nang isang Busea un eriado. 

ahla. 

May isa sa ibaba na ibig Hay uno abajo que quie- 

pumasoe magHKngc6d sa re entrar a servir a V. 

iny6. 

Sabihin mong pumanhie Dile que suba 

^Mayroon eang papeleta sa ^Tienes papeleta . de ser- 

paglilingc6d? * vicio? 

Uald p6, ac6, No la tengo, seilor. 

(^Taga sstan ca ^De donde eres? 



— 76 



Taga Hagonoy p6. 

^May ama at ina ca pa? 

Op(y 

Tumira ca i'ito at uupa- 

han quita euu gust6 nio 

nang dalauang piso isang 

buan, at eun hindi hu 

manap ca nang ibang 

panginoon 
Masana ang pinagearati- 

Iian rao. 
Humanap ca nang eahalili 

mo ngayon din 
Gumuha ca nang tubig sa 

balon at ilagay mo sa 

paliguan. 
BucBan mo iyang pinto. 
Sarhan mo ang duruoga 

uan 



De JagoDoy, stfior. 

^Tienes aun padre y madre? 

Si, sefior. 

Quedate aqul y to pagare 
si te i eomoda dos pesos 
mensuales; y sino, busea 
otro amo. 



Esta mal aeostumbrado. 

Busea remuda hoy mismo. 

Saea agua del pozo y ponla 
en el bailo. 

Abre esa puerta. 
Cifrra la ventana. 



Cun may pumaritong sino 

man^ sabihin mong uala 

ac6. 
^Nasaan ang panginoon 

mo? 
Uala p6 rito. 
^Hindi mo naalaman eun 

saan naparoon? 
Hindi po. 
^,An6ng oras uuui? 
Mamayang maea a las 

oeho. 
Sabihin mo eun duma- 

ting na aeo ay naperito 

dito. 



Si viene alguien, dlle que 
no estoy. ^ 

^D6nde esta tu amo? 

No esta seiior, aqui 1 

^No sabes tu por donde 

fue? 
No, seAor. 

<jA que hora vuelve? 
Luego despues de laE oeho. 

Dlle euando venga que yo 
he venido aqui. 



ii — 



Sa ]pagmin at pag inbm, Bel eomer y heher. 



NagugutoiB aeo. 
Nauuhao ac6ng totoo, 
Paiuomm niny6 ac6 
Biguian niny6 ac6 nang 

eaonting maeaeain. 
^kno aug ibig ninyong 

eanin? 
Oun an6 mayroon diyan 
^lbig niny6 ang inihao na 

sisio? 
06, at eaunting alae 
<iAn6 pa ang ibig niny6? 
Biguian niny6 ac6 nang 

queso eun mayroon. 
Masardp ang pageain. 
Marami aeong quinain. 
Gumain pa cay6. 
Gapiraso pa 
'isa na iamang siibo. 
Bus6g na ac6 
Huag na p6 ninyo ac6ng 

biguian nang anoman. 

Sa pagoaealinga sa ea- 
loloua. 



Tengo hambre 6 apetito. 
Tengo mueha sed. 
Deme V. de beber 
Deme V algo que^comer. 

(^Qu6 qniere V. eomer? 

Lo que tiene alli. 
iQuiere V. pollo asado? 

Si, y un poeo de vino. 
^,Qu^ quiere V mds? 
Deme V ques6 si hay, 

La eomida es gustosa. 

He eomido bastante. 

Goma V. mas 

Un pedazo todayia. 

Un boeado mas 

Est6y satisfecho ya. 

No me de V. mas nada. 



I)e la administradbn es 
piritual. 



Biguian p6 eayong lahat Buenos dlas tengais to- 

Bang magandang arao. dos. 

(^Maano ang lagay niny6? (iC6mo estais? 
(iNasaan ang oabisang Juan? ^D6nde est^ el cabeza 

Juan? 
May saquit p6. Esta enfermo, seilor. 



78 



iki ang manga ibang uala 

rito? 
Aeuan p6. 
Capitan, aquing napag- 

uari na cay6 at ilang 

eaguinoohan, ay hindi 

tumntupad sa utos nang 
' santa iglesia, 
Cami po ay totoong abala 

sa paniniogii. 
Ualang anomang eaaba- 

lahan sa nauueol sa Dios 

at sa santa iglesia. 
Ang lahat ay magagaua 

ninyo'^eon eayo,i, mabu- 

buting binj?agan. 
Tutuparin pO namin, ang 

ipinag uutos niny6 sa 

amin 
Ipagtauag mo, na ma- 

ngagsipaglagay nang ilao 

bueas ang manga ba- 

hay 
Ang ibig co ay paeasiiya- 

hin ang pista nang pin- 

taeasi. 
Among, may dalaud pong 

lalaquing humihingi ng 

confesi6n sa barrio ng..., 

Paroro6n ac6 doon. 
^Anong ibig niyang manga 

lalaqui? 
Ibig p6 nilang magpabin- 



^Y los demds que no es- 

tan aqui? 
No s6, senor. 
Gapitan, he observado que 

V. y algunos prineipa- 

les no eumplis eon la 

iglesia 

Estaraos muy oeupados, sq- 
ilor eon la eobran^a. | 

No hay oeupaeiones que val- L 
gan, tratandose de 'Dios* 
y de la san^a igle^ia. ^ 

Todo podeis haeerlo, si soisa 
buenos eristianos, i 

Cumpliremos, seilor, lo qiie^ 
nos ordenais. 

Publiea un bandillo, quej 
se iluminen maMna 1 
easas. 

Quiero que ia iiesta del| 
patrono se haga eon tod' 1 
, solemnidad. 1 

Padre, hay dos hombres 
que piden confesi6n para 
el barrio de... 

Qu6 allA Yoy. 

iQu6 quieren esos hom- 

bres? 
Qnieren bautismo padre. 



— 79 



Sabihin mo sa tinioti 
eura, sapagca,t, ac6 ay 
may saqult 

^^May asasua ca? 

Hindi p6, among 

^Hindi mo naalaman na 
easalanang daquila ang 
mangalunya? ^ 

^Mayroon ca nang ilang 
tadn? 



Dieelo al coadjutor, porque 
estoy enfermo. 

^Estas easado tii? 
No, padre. 

(^No sabes que es graye 
peeado el amaneebar? 

^^Ouantos allos tienes ya? 



Mayroon na po aeong. ta- 

tl6ng pu6ng ta6n 
ikt ilan nang panah6ng 

hindi ca nageoeompi 

sal? 
Mahaba %ang pauah6n. 
Oaunti pang panahon 
Huag mong pagaUtin ang 

Dios sa masama mong 
*' pamumuhay, at tingnan 

mo ang guinagaua mo. 

leao ay hindi nagsisimba, 
hindi nageoeompisdl at 
hindi naquiquinabang ay 
pinarurusahan nang Dios 
^^g gaya mong masa- 
mang binyagan* 

Alalahanin mo na ieao ay 
mamamatdy, at sa pana- 
h6ng yao,i, ipagsusuUt 
mo sa Dios ang iyong 
manga easalanan. 



Ya tengo treinta ailos pa- 

dre. 
^Y eudnto tiempo haee que 

no te eonUesas? 

Haee mueho tiempo. 

Haee poeo tiempo. 

No olendas a Dios eon 

tii mala vida y mira lo 

que haees. 



Tu no oyes misa, no eon- 
fiesas ni eomulgas, pues 
Dios eondena al que m 
eomo tu mal eristiano. 



Piensa que has de morir, 
y que entonees tendras 
que dar euenta d Dios 
de tus peeados. 



— 80 - 



Sa manga asunto nang 
justicia. 

MaganddDg hapon p6. 
^;Ano ang ibig mo? 

Naparito p6 aeong magba 

habia 
^^Hinguil sa an6? 
Hinguil dito sa lalaquing 

sumugat sa aquin. 
^Baquit mo siya sinuga 

tan? 
^Hindi mo naalaman na 

may justicia, eun ieao 

ay guinauan niya nang 

anomang easam an? 
Sinugatan co p6 siya, sa- 

pagea.t, ac6 ay pinagna- 

eauan niya. 

^At baquit ca nagnaeao? 
Isauli mo at eun hindi, 

ay mabibilango ca 
Humihingl p6 ac6 nang 

taning nang maeapagti- 

pon nang salapl 
<jUmaayon ca sa labingda- 

lauang arao? 
Hindi p6 sapagca,t, may- 

ro6n siyang sueat iea* 

bayad sa loob nang ta- 

tl6ng arao, 
^Ao6 ang ngalan mo? 
^Baquit rao pinatay? 



I)e asuntos judiciales. 



Buenas tardes, seflor. 
^Que quieres? (ique se 

ol'reee? 
Vengo, senor, a formular 

queja. 
(iSobre de que? 
Sobre de este liombre que ^ 

me ha herido. ^ 

iPorque le has herido? 

^No sabes que hay JCisti- 1 
eia, si el te infiri6 algu- ^ 
na ofensa? 



Le he herido sefior, ^ 
puesto que el me ha 
robado. 

^Y porque has robado? 
I)evuelve, porque si no, te 

vas a la edreel. 4 

Pido plazo, seiior, parai^' 

reunir dinero. 

^Te conformas tu eon los- 

doee dias? 
No, selaor, porque tiene el 

medios de pagar dentro 

de tres dlas. 

^06mo se Uamas? 
^Porque lo matastes? 



81 



Sabihia mo ang eatotoha- 
nan, at eun hindi, ipa- 
papalo quita. 

SeHor, sinasaesi co p6 ang 
Dios na totoo ang lahat 
eong sinasabi 

Paluin mo siya nang dala- 
uang puo,t, Hma aguaeil, 
at pageatapos ay ilagay 
sa bilanguan. 

Gapitan, eayo ay lubhang 
tamad sa pag-gandp nang 
inyong eatungeulan, ay 
papagmumultahin co eayo. 

Ualang nasisingil ni isang 

euarta sa buis, ni sa 

fallas. 
<jllang maaga p o 1 i s t a s 

ang nangagsisigaua arao 

arao? 
* /Tatlong pu6 at iima p6. 
^,At ang manga iba? 
Pinaghahanap co sila ay 

hindi co mangaquita. 

Dalhin ninyong manga 

^bilango sa aquin ang 

;|teniente primero, ang 

#3uez sa buquid at ang 

euadrillero. 
^An6ng hinihingi nitong 

bilango? 
Humihingi p6 nang damit, 

at namamanhle na siya 

ay paualdn na. 



Di la verdad, porque de 
lo eontrario, te mandar^ 
a2;otar. 

SeAor, pongo a Dios por 
testigo, de que es yer* 
dad todo euanto» digo. 

Dele yeintieineo azptes, al- 
guaeil, y despues a la 
eareel- 

Gapitdn, es V. muy mo- 
roso en el eumplimiento 
de sus deberes, pues 
le impongo a V. una 
multa. 

No se eobra ni un euarto 
del real haber, ni de 
t'allas. 

^Ouantos polistas salen al 
trabajo diario? 

Treinta y eineo, sefior. 

^Y los demas? 

Ando buseandoles y no les 

eneuentro 
Traigame V. presos al te- 

niente primero, al juez 

de sementera y al eua- 

drillero. 

^Que pide este preso? 

Pide ropa sefior y su 
phea que se le ponga 
ya en libertad 

6 



82 



^Mayroon eayong anomang 
eatuirang ipagsasaysay, 
laban sa aleaide, dahil 
sa pagpapalagay niya sa 
inyd? 

Anomail p6, ay uala eami 

Mayroon eayong anomang 
ipagsasangalang, laban sa 
paghahalal na ito? 

Uala p6 

Panunump$ nang manga 
eapitdn, 

Sa ngalan nang Dios at 
nang manga santo evan- 
geMo, ^isinusumpa niny6 na 
tutupdin ninydng totoo at 
gaganaplng tunay ang ma- 
nga eatungeulan nang p^g- 
eaeapitan, na ipinagealoob 
sa* iny6 nang Superior Go 
biernonitong Sangeapoloan, 
gayondin ang manga eau- 
tusan at iba pang manga 
eatadhanaan ng manga pi- 
niioo; tumuloug sa ieada- 
dall naug pagsingil nang 
manga paquinabang nang 
Fisco, at gumaua na ua- 
lang upang anoman sa ma- 
nga asunto nang Ha- 
eienda, gaya naman sa 
mahihirap at sa easayahdD 
nan bayan? 



^Teneis alguna reelamaeion 
que haeer, eontra ei al- 
eaide, por el trato que 
se os da? 

No tenemos, selior, ninguna. 
i^Teneis algo que oponer, 
eontra esta eleeei6n? 

No, seilor. 

Juramento de los goherna- 
doreillos. 

En el nombre de Dios 
y de los santos evangeUos, 
juran W. de eumphr fiel 
y legalmente las obliga- 
eiones del destino de go- 
bernadoreillo, que el Go- 
bierno Superior de estas Is; 
las se ha dignado conferir-l 
les, asi eomo las leyes y 
demas superiores disposieio- 
nes Tigentes; coadyuvar a 
la pronta recaudaci6n de 
los intereses del Fisco, y 
trabajar gratuitamente en 
los asuntos de la Haeienda, 
asi eomo tambien de los 
pobres y de la solemni- 
dad del pueblo? 



83 — 



Sa manga asunto nang 

Administrambn b nang 

Maeienda publiea. 

Ang paDiningil sa bayan 
ninyo,i, totoong nahu- 
huK. 

Seilor, sapagea ang ani ni- 
tong ta6ng it6 ay nasi- 
ra, ang manga tauo ay 
mahihirap, at sa eaua- 
lan nilang ieabayad ay 
nangagtatago. 

Paghanapin silang ualang 
tiguil eapitan, 8apagca,t, 
ang buis ay di maba- 
bayaang hindi pagbaya 
ran. 

Biguian po ninyo aeo nang 
taning na tatlong buan. 

Ilindi aeo Maeapagbibigay, 
sapagca,t, uala aeong ca- 
pangyarihao sa bagay na 
iyan. 

Gagauin co po, ang maea- 
eayanan co 

Dalhin ninyo ang ini- 
quito sa loob nang ta- 
tlong arao, at eun hindi, 
eayo ay papagmumulta- 
hin 00. 

Ipadala ninyo sa aquing 
manga bilango, ang 
manga eabisang may 
manga utang. 



De los asuntos de la Admi- 

nistraeibn b de la Haeienda 

publiea, 

La reeaudaeion del pueblo 
de V. estd muy atrasada. 

Seilor, eomo la eoseeha 
de este ailo se ha per- 
dido, las gentes estiin 
pobres, y por no te- 
ner que pagar se es- 
eonden. 

Pues se busean eapitan, 
sin deteneion porque 
el real haber no puede 
dejar de pagarse. 

Deme V. plaEO de tres 

meses. 
No puedo, porque ho ten- 

go facultades para eso. 



Hare^ sefior lo que puedo. 

Traiga V. el finiqtrito den- 
tro de tres dlas, pues 
de otro modo, tendr^ que 
imponerle multa. 

Mdndeme V. presos los ca- 
bezas deudores. 



-» 84 — 



Cailangang singiling ma- 

dali ang manga diezmos 

prediales. 
^Gaano ang utang ninyo 

sa manga buis? 
Anim p6 sa manga nata- 

rales, at ualo sa manga 

mestizo. 
Hindi co po maquita ang 

manga tributante. 
Sa biiangoan maquiquita 

ninyo sila. 
Dala co p6 ang fini- 
i quito, datapua ay hindi 

husto. 
Hmdi aeo tunaatangap nang 

eulang. 
^At ang eulang ninyo sa 

eanetorum? 
Sa loob p6 nang dalauang 

arao, ay dadalhin eong 

lahat dito. 
Gailangang dalidaliin ang 

paniniiigll 



Es preeiso eobrar pron- 

to los diezmos predia- 

leg^. 
^Guanto debe V. de los 

tributos? 
Seis, senor, de naturales, 

y oeho de mestizos. 

No eneuentro, sef5or, a los 

tributantes. 
En la eareel los eneon- 

trara V. 
Traigo, sefior, el iiniauito, 

pere no estd eompleto. 

No adiiiito ineompleto. 

^Y lo que falta V. de 

sanetorum? 
Dentro de dos dias, sefior, 

los traer^ todos aqui. 

Es preeiso aetiyar la co- 
branza. 



Manga salitaan 6 tanungan Didlogos generales 6 pre- ^ 
nang earaniuan. guntas. 



^May marami bagang ma- 
nga bahay na bat6 sa 
bayan mo? * 

06, at malalaqui. 

Dito sa bayan ninyo, ay 
eaeaunti ang manga ba- 
hay na bat6. 



^Hay muehas easas de pie- 
dra ea tu pueblo? 

Sl, y son grandes 

Aqui en Yuestro pueblo, 

son poeas las easas de 

piedra. 



85 



06, sapagea.t, ang earaniuan 

ay manga pauid 
^Sa Espaiia, ay uala bagang 

manga bahay na pauid? 
UaU, at manga batong la- 

hat. 
^llan ang manga eapatid 

mo? 
Lima. 
^Sino ca? ^ieao baga ay 

eastila? 
Hindi, aeo ay pilipino. 
^^'T'aga saan ea? 
Taga Bulaean. 
^Matatapang baga ang 

manga eababayan mo? 
Mayroong matapang at 
mayroong namang manga 

duag 
^4n6 ang iniisip mo? 
Iniisip co ang eamatayan. 
^lniibig mo ang iyong Ina? 
06, iniibig eong totoo. 
^.Baqu[it ca tpimatacb6? 
Sapagca,t, uulan. 
Hindl mangyayari. 
^Hindi mo baga naqui- 
quita yaong madilim na 
alapa^p, na na sa da- 
eong ealuniiran? 
06 toto6 nga. 
^Yari na baga ang ga- 
udng ipinagbilin co sa 
iy6? 
Hindi pa. 



Sl porque la mayor parte 

son de nipa 
^En Espalla, no hay easas 

de nipa? 
No iiay, que todas sou de 

piedra. 
^Guantos son tus heniui 

nos? 
Gineo. 
^Quien eres tu? ^eres aeaso* 

espanol? 
No, soy iihpino. 
^De donde eres? 
De Bulaean. 
^Son yalientes tus paisa- 

nos? 
Los hay vaiientes y los hay 

tambien eobardes 

l'En que estas pensando? 
Pienso en la muerte. 
^Amas A tu madre? 
Si, la quiero mueho 
^Por que eorres? 
Porque va a llover. 
No puede ser. 
^No ves aquella |xnbe ne- 

gra, que esta a la parte 

del oeeidente? 

Si, es verdad. 
^Esta ya aeabada la obra 
que te eneargue? 

Todavia no. 



86 



^At eailan mo dadaihin sa 

aquiof 
Sa maealaud. 
Aco,i, paroroon sandali sa 

halamanan, eun ipinahi- 

hintulot mo sa aquin. 
^Ano ang gagauin mo roon? 
Pipitas ac6 nang manga 

bulac|ac. 
Houag eang pipit^s nang 

manga bunga, at manga 

hilao pa 
^Aling eahoy ang aaeya- 

tan mo? 
Ang sardpalde. 
Houag eang maniningeayad 

at mahalay. 
Dahilan sa sinabi mo, ay 

hindi na aed mauupo 

nang gaiiit6. 
^/knd ang ibig nitong ma- 

nga ialaqui? 
Ibig nilang maquipag-usap 

sa iy6. 
Ngayon ay hindi mang- 

yayari, sapagca,t, paro- 

roon aQ6 sa bahay nang 

pinsan eong namatay 

ngayon. 
^Ano eaya ang mabuting 

gauin nang eamtdm ang 

eaharian sa langit? 
Aug dapat gauin, ay tu* 

parin ang manga uto^ 

nang Dios. , 



^Y euando me^ la trae- 

yAb? 
Pasado manana. 
Yo me |re un momento 

a la huerta, si me lo 

permites. 
^,Que vds a haeer halla? 
Voy a eoger Aores. 

No co]as Irutas, porqu0 
todayia estan terdes. 

^k que arbol Tas a subir? 

Al tamarindo 

No te sientas en ciiclilla& 

porque esta feo. 
Por eausa d@ lo que diees, 

ya no me sentare de 

esta manera» 
(jQue quieren esto^ hom- 

bres? 
Quieren hablarte. 

Ahora no puede ser, por- 
que Yoy a la easa de mi 
primo que m'urio lioy. 



^Que ser^ bueno liaeei 

para eonseguir el reino 

del eielo? 
Lo que debe haeer, es 

eumplir * los mandamien-' 

tos de Dios. 



87 



^Maguigiiiog eauiliuili eaya 
sa manga niata nang 
Dios, ang mga eaauadng 
gaua? 

Oo ang alin mang ga- 
uang magaling ay na- 
eauiuili sa nianga mata 
nang Dios. 

^Ano eaya ang magui* 
guing palad ng manga 
tauong masaeama ang pa- 
mumuhay? 

Hindi nga niangyayaring 
bumuti. 



^Seran agradables d los 
ojos de Dios las obras 
de miserieordia? 

Si, cualquiera obra buena, 
es agradable a los ojos 
'de Dios. 

^Gual serd la suerte de 
los hombres qne ^iYen 
mal? 

No puede ser pues buena. 



Gatipunan nnng nmtga 
tauiman. 

Huag €ang pasasa easal ni 
sa binyag, eung hindi ca 
anyayahang hayag. 

Sa eabayong hiram, ngipi^i^ 
houag titingnan 

Binibiguian ma,i, alin^ huag 
Mng pipiliin. 

Sa mabubuti ca sasama, at 
maguiguing isa ca nila. 

Ngayong naquiquita quit6, 

aquing naa^laala 
Caibigan sa mabuting pa- 

nahon^ nagbabagong ha- 

Dgin ang eaueoL 
Bago ca magaasaua, mag- 

i^ip-isip ea liiuna. 



e^heeion de rejrams. 



A boda ni a bautiz;ado, 
no vayas sin ser eon- 
vidado 

A eaballo prestado, no hay 
que mirar el diente. 

A qui€n dan, no se escoJe. 

Aeompailate eon los bue- 

nos, y seras uno de 

ellos, 
Ahora qu€ te V€0, me 

aeuerdo. 
Amigo del buen tiempo, 

S6 muda eomo ^l viento. 

Antes que te eases^ pienBa 
lo '^ue haees. 



88 



Sa makquing eagutuman 

ualaog matigds na tina- 

pay. 
Maputi man at maitim, 

ay pareho rin ang ngi- 

pin. 
Sa natitieom na bibig la- 

ngao ay hindi sisilid. 
Sa naMng imle na bibig, 

sinoma4, hindi baban- 

guit;^ 
Mariquit man 6 magan- 

da, sasayao dahil sa 

euarta. 
Mabuti baga ang oras, dun 

dumarating ang palad. 
Murang binibih, mahal ipag- 

bili, 
Mabuti, mariquit at mura, 

sapagca,t, aeo ay may 

euarta. 
Pangit, magaspang at ma- 

samd, sapagca,t, pilae 

aco,i, uala. 
Cun quita ay naquiquita, 

aquing naaalaala. 
Cun hindi ealooban nang 

Dios, di magagaua nang 

manga santos. 
Ang isang pintd eun sasar- 

han, sangdaan ang ma- 

bubuesdn. 
Nang aco,i, may salapl 

nginanganlang D. To- 

mds, ngayong ac6 ay 



A buen hambre, no hay 
pan duro. 

Blaneo y moreno, igual el 
diente 

A boea eerrada no entran 

moseas. 
A boea eallada, nadie el 

hablaba. 

Bonita 6 guapa, eon el di- 
nero baila. 

Buena oeaeion, euando vie- 

ne la suerte. 
Barato se eompra, y se- 

vende earo. 
Bueno, bonito y barato, 

porque tengo dinero. 

Feo, basto y malo, porque 
no tengo dinero. 

Guando te veo, me aeuerdo. 

Guando Dios no quiere, 
los santos no pueden. 

Ouando una puerta se eie- 
rra eiento se abren. 

Ouando tenia dinero me 
llamaban D. Tomas, 
ahora que no lo tengo. 



— 89 



ualana^lmatauanglamang 

Tomds. 
Pinaparooan mo,i, turan, at 

tuturingan co ieao. 
Pagpalain ca naua nang 

Dio s anae, eabi t ca- 

munting earunungan ay 

sueat. 
Cun saan mula ang apoy, 

ang as(5 rin nam a^ii 

do6n. 
Mahirap man at earde- 

nal, iisa ang eahanga- 

nan. 
Ang mabuting mag uupa, 

pinapanginoong sadya. 
Cun mageueulang nang 

isa, papasoe nama,i, da- 

laua, 
Madaling ualain maliuag 

quitain. 
Madaling isipin, at mahi- 

rap gauin 
Madall ang pagaaral, eun 

sasabihin nga lamang. 
Turuang magaling ang bi- 

big mo, ayon lamang sa 

na sa bulsa mo, 
Piisang nahanap nang 

dagd, milon ang siyang 

nasild. 
Salamat, sapagca,t, binibi- 

guian ca. 
Maganda; sapagca,t, iniibig 

ca. 



me Uaman Tom^s no 

mas. 
Di eon quien andas, y 

dire quien eres. 
Dios te de la i'ortuna, 

hijo, que eon saber poeo 

te basta. 

Donde fuego haee humo 
sale. 

El pobre y el eardenal, 
todos van por un igual, 

El buen pagador, es seilor 

de lo aJeno. 
Si se faltara una, entrara 

dos; 

Facil es perder, y dificil 

busear. 
Facil entender, y trabajo 

haeer. 
Facil el estudio, euando se 

habla no mas, 
Gobierna bien tu boea 

segiiu tu bolsa. 

Gato que busea raton, se 
eomio el mel6n. 

Graeias porque te dL 

Hermosa porque te quiere. 



90 



Ltimayd laang di mahuli 
GutnauA ca nang maga- 

ling nang di ca tampa- 

lasanin. 
Cun gutnaua ca nang ma- 

sama aantain mo ri^i, 

masamd, 
Anae na ualang masaquit 

ina na ualang pag-ibig. 
Ang hindi mo eaeanin^ 

bayaan mong lutuin. * 
Ang salapi nang saeristan 

eumaeantang dumarating^ 

eumaeantang pumapa- 

nao. 
Mahangay mabuting fama, 

eay sa guinintoang eama. 
Ang salita co, ay hiyds na 

guint6. 
Mahangay eaonti lamang^ 

sa uala na ano paman. 
Mabuti pa^i, tumahimie^ sa 

masamang pagsusulit. 
Mahangay maluatan, sa ua- 

la eailan man. 
Ualang sinomang masama^ 

na di may pagbuti rin 

nga. 
Ualang saeslng magaling, 

gaya nang tala sa papel. 
Sinoma,i, di maeapagsasa- 

bi: di iinom nang tubig 
^ na yari, 
Huag eang pipirma nang 

sulat na di mo naba- 



Huir pata no coJer. 
Haeer bien, para no ha* 
eerte maL 

Si haees mal, espera otro 
mal. 

Hijo sin dolor, madre sin 

amor. 
La que no has de eomer^ 

deJalo eoeer. 
Los dinel'os del saeristan. 

eantando se tienen y 

eantando se yan. 

M^s vale buena lama^ 

que eama dorada. 
Mi palabra, es prenda de 

oro. 
Mds tale alg0j que nada. 

Mas vale bien eallar, qu0 

mal hablar, 
Mds vale tarde, que ntinea. 

No hay ninguna mala, que 
por bien no venga. 

No hay meJor testigo, qu6 

el papel eserito. 
Nadie puede deeir: de esta 

agua no beberd. 

No iirmes earta que no 
leaSj ni bebas agu^i 



91 ^ 



basa, ni huag iindm 

nang tubig na di mo 

naquiquita. 
Matang di naeatatanao pti- 

song di naearamdam 
Bayaran mo ang utang 

mo, pilae mo^ii malala- 

man mo. 
Ang ibon eun matanda 

na, hindi papasoe sa 

Jaula. 
Sa salapi ang dahilan aso 

man ay sumasayao, 
Ayao ang maeagagau^, at 

ang may gust6,i, hindi 

nga. 
Ang lalong majroon baga, 

ang hangad maragdagan 

pa. 
Lahat ay naaabot nang 

sakpi. 



que no Yeag. 



Ojos que no ven, eora^otl 

que no siente. 
Paga lo que debes, y sa- 

bras lo que tienes. 

El pajaro yieJo, no entra 
en jaula. 

Por el dinero^ baila el 

perro. 
Quien puede no quiere, y 

el que quiere no puede. 

Quien m&s tiene, mas 
quiere, 

Todo lo alcanza el di^ 
nero* 



^a^*s»^» 



— 92 



Diehos y senteneias Manga uiea at hatol 



Bstos boeadillos de oro 
me plugo eseribir ea teraos 
para qtie ios nifios mas tienips 
les puedan saber de eoro' 



Itong mabub 'ting aral 
ay aquing pinag-inotau 
sinulat sa eabataan 
nang may pageunang uliran* 



BIAS 



Sobre todo 8irve 4 Dios 
mte pon siempre adelante 
buria todo lo restante' 

Mirate todos los dias 
que vivieres en espejo, 
toma de mi este eonseio. 

Si 3uzga8 que estas bermoso 
sin hollar en tf eosobras^ 
parez€an a ti tus obras* 

Si Tieres tu rostro f eo 
obra bien porque te alumbres 
eon noble^a de eostumbres: 

Si supieres arte 6 letras 
mira bien lo que te digo, 
tu bien 6 mal traes eontigo. 

A los mejore8 que tti 
no tengas en menos preeio, 
porque es propiedad de neeio. 

La mds prineipal loeura 
de a tantas loeuras son 
es la vaiia plesuneion. 



tJna sa labat na- g bagay 
huag aaong calilimutanj 
maglingeod sa I)ios lamang 
ang iba pa,i, pabayaan. 

Hangang icao,i, nabubuhay 
salaminin arao arao 
ang bigay eong eahatulan, 
iyong paquiquiflabangan' 

Oun icao,i, may eagandahan 
na ual4 mang eapintasan, 
ang gaua mo,i, ibabagay 
at nang ieao ay matanghal. 

Cun ang muc-hd mo ma,i, pangit 
sa cabutiha,i, maniig, 
at siyang lalong mariquit 
eun may eamahalang quipquip. 
. Cun ieio ay dumunong man 
dinguin mo ang aquing arai, 
ang magaling at easam-an, 
easama mo at eaeambal. 

Ang magagaling sa iyo 
ay huag hahamaquin mo, 
sapagca,t, ang gauang ito 
ay sa tauong ualang tuto. 

Ang pang ulong eauiulan, 
sa lahat nang ealoeohan, 
ay ang eaparangalanan, 
dali nang eapalaluan. 



— 93 — 



Nunea digas mal de nadie, 
que 68 pa8i6n que a muehos toea 
eaila tii, y sierra la boea. 

Si alguuos pleitos tratares 
para no verte en desden, 
proeura entenderlos bien. 

S^ase rieo quien se fuere 
nunea alabes ia riqueza 
si se falta la nobleza. 

Busearas en la juventud 
eon que pases la veJ6z 
no vivas eomo soez, 

^Oudl es el mas alto bien, 
que mas vale y que m^s dura? 
es la eoneieneia segara. 

iGuM es el mayor engailo 
que en el mundo mas asombre? 

es la vanidad del hombre. 

j 

^Oual es el hombre mas rieo, 
qn?e todo el mundo se vea? 
es el que nada desea. 

iOual 98 el rieo mis pobre 
que ios pobres mds de enento? 
digo que es el avariento. 

iGnil manjar quiere Dios mds 
euando le ofrece tus dones? 
solamente corazoaes. 

^Gudl dote es 4 la mujer 
que mds eumplida le basto? 
el vivir honesta y easta. 

^Gudles serdn los perfectos 
sin rodeos y sin tramas? 
los que tienen biaenas t'amas. 



Huag magsabi anoman 
nang sa ibang easamaan, 
ang bibig mo,i, iyong taepa,t, 
masamaug eaugalian* 

Oun paayroon eang usapin 
at ibig mong mapagaling 
iyong^ lininging magaling 
ang matuid na gaganin. 

Sinoraan tauong mayaman 
huag pupui-i eailan man 
sa eaniyang eayamanan 
eun uald ring eamahaian. 

Hanapin mo hangang bata 
ieabubay sa pagtanda, 
naug hindi maparis ca ng^ 
sa isang tauong timaua. 

^Alin ang laiong magaling, 
mahahigaiig sapinsapin? 
ang msgagandang panimdim 
at eoneieneiang malinis din. 

^,Min ang daquilang daya 
sa raundo,i, naeahahanga? 
ang tauong nagaaeala 
sa eapalaluang nasa. 

^,Aiin ang tauong mayaman 
m mundo,i, hinahangaan? 
ang ualang nasaug anoman 
eundi pauang eagalingan. 

^Aliu ang mayamang saUt 
na mah guit sa mahirap? 
ay ang masa^uim sa pilae 
sa eapua tauong lahat. 

^Alin ang ibig nang Dios, 
ialay sa caniya,t, idulot? 
ang ealinisan nang loob 
at pagsinta,t, pageataeot. 

^,Alln ang aring mabuti 
dapat na hias nang babai? 
ang ealinisan nang puri 
lagui sa hinhin at buti. 

^Aiin ang lalong mainam 
na uala mang eapintasan? 
ang bantog sa eagalingan 
nababalita saan man. 



- 94 



^Ouaies soa heehos de nobles 
qiie es solo los nobles quedaD? 
es no haeer mal aunque puedan, 

^,Cudl el heebo de hombre vil 
que reyieuta por poder? 
el no poder ofender. 

Si la lortuna te sube 
mira bien, que no te empines 
qu8 son dudosos ma fines. 

Si fortuna te es adversa 
no te aflija8 que muy preato 
suele mndar otro gesto. 

Del amor que es honesto 
mueho te guarda y reeela, 
que no sale eomo muela. 



^,Alin ang ^aud nang mahal 
na totoong nababagay? 
huag gumauang easam-an 
bagama,t, magagaua man. 

i^Alin ang gaud nang sueab 
na sa dibdib nag-uaualat? 
ang di bagA pageag&nap 
sa nasang inaeapahamae. 

Cun panhiean ca nang palad 
huag eang paeaaaeyat, 
mapangaaib afc maduUs, 
baea ieao ay lumagpae. 

Cun ang palad mo ay lihis 
huag eang maghihinagpis, 
at di maliuag sa langit 
eapalaran mo,i, mabihis. 

Sa pagdbig na mahalay 
icao,i, mangilag na tunay, 
ualang mapapaquinabang 
eundi eapanganiban. 



PERIANDEO 



Lo prlmero que haras, 
es honrar d. un Dios taa 8(flo 
que gobierna tierra y polo. 

Sed templado en los deleites 
porque si en ellos te eebas, 
no hay ponzona que no bebas. 

El que mds riqueza tiene 
en este mundo euitado 
Tivir eon mayor euidado. 

Si eres de mueho tenido 
tambien debes guardarte, 
toma del temor tu parte. 

De los bienes te reirenB, 
porque aunque esten iustos eilos 
euelen morirse sin velos. 



Ang una mong eatungeulan 
gumalang sa Dios iamang 
na hari nang sangtinacpa,t, 
lubhang maeapangyarihan. 

Ang lahat mong eaaliuan 
ilagay sa eatamtaman, 
eun malublob ca ay sayang 
ualang samang di titieman 

'Ang lalo bagAng mayaman 
dito sa hamae na bayan, 
dapat mag-ingat Daman 
at mapanganib ang lagay. 

Cun pinupuri nang lahat 
dapat din namang magingat 
at huag eang maliling^t 
nang aalayd sa bagabag. 

Huag lubhang pagnasaan 
ang ari at eayamanan, 
marahil hindi mo eamtan 
hangang ieao ay mamatay. 



— 95 



Nanea busqnes dilaeion^s 
has de grado y de plaeer, 
lo que por fuerzas has de haeer. 

Si dieres algiin con8ejo 
tal proeura de lo dar 
que no te puedan eulpar. 

De los amigos que tienes 
euando fuere8 menester, 
eeses de su pareeer. 

Ouando no tieaes raz6n 
n,o reine en tu pensamiento 
algiin loeo at evimiento. 

Traba tu de eontinuo 
por todas partes y modos, 
a estar bien quisto eon todos, 

La honra mueho la estima 
porque el que sm honra vive, 
diez mii afrenta9 reeibe. 

Las desdiehas de tu amigo 
si fueres amigo ti(3l, 
las has de %entir eorao el. 

Donde quiera que te hallares 
ten a buen preeio los buenos, 
que nunea te valdra menos, 

De la afrenda y menguas • 
huye por todas maneras 
porque viviendo no mueras. 

La gananeia mal ganada 
por arte 6 manera fea, 
nunea en tu easa vea. 

Gu^rdate de prometer 
mds si prometer quiere8, 
eumple lo que prometieres. 



Huag mong palalaunan 
gaganapin eapageuan 
ang gagauing sapilitan 
na ueol sa eatungeulan. 

Gun hahatol ca sa iba 
yaong matuid at maganda, 
nang hindi pagsisitaa|i pa 
at mabiguian ca nang sala. 

Sa iyong manga eaibigan 
eun icao,i, quinacailangan, 
ay iyong pagpipilitang 
sumun6d at maquibagay. 

Oun icao,i, ualang matuid 
huag ipamahay sa isip 
ang eapangahasang lihis 
easiraan mo riDg tiqui8. 

Aayon ca eailan man 
sa ano mang manga bagay, 
nang ieao ay maeahigdan 
at di nila mapintasan. 

Ang lauong may eamahalan 
marami ang nagmamahal^ 
eun uaia,i, easasapitan 
sinisiphayo naog tandn, 

Ang saeuna nang eatoto 
eun eatoto eang totoo,t, 
tapat ang ealooban mo, 
sueat naman damdamin mo. 

Ang mabuti eahit saan 
ay dapat pahahigahan, 
sapagca,t, hindi alangan 
sa dangal mo,t, ealagayan. 

Aeg pagmura,t, pagtungayao 
iyong paeaiilagan, 
hangarin mo aug mabuhay 
huag bag^ ang mamatay. 

Ang masamang paquinabang 
galing ea di eatuiran, 
huag dadalhin sa bahay 
eahit magpaeailan man. 

Sa pangaco,i, mag-iingat 
nguni,t, eun ibig mo,i, eaguiat 
iyong tutuparing agad 
ang ipinangaeong lahat. 



— 96 



Tus desdiehas 6 infortunios 
etieubre a tus enemigos, 
no huelgan de ser testigos. 

En euantas eosas tratares 
de cualquiera ealidad, 
trata siempre eon Terdad. 

Tu trato y conversac!6n 
sea siempre eon prudente 
no eures del que no siente. 

A los pobrea y atiiiidos 
no ies niegiies earidad, 
t^n de elios mueiia piedad, 

De tales eosas te apreeia 
que despu^s de haberias heelio 
que de ti satieteeho. 

Se deseares la paz 
y tener sano tu gusto, 
no quieras raas de lo ^usto. 

En lo que piensas haeer 
si no halias buen apare|o, 
toma A mudar de eouse^o. 



Ang saili mong eapalaran 
ay huag ipamamalay 
sa iyong manga eaauay, 
at nang di maguing libangan. 

Tanaog paquiqi)itunguhan 
wa ano^t, anomang bagay, 
ay iyong pagtatapatan 
nang liindi ca mapintasan. 

Sa salita^t, eapuiungan 
taglain ang eabaitan, 
liuag isagunamgunam 
na hindi naeararamdam. 

Sa may liapis at mahirap 
huag ieait ang iingap, 
magdadala eang liabag 
aabuluyan mong agad* 

Sa maalam na magmalial 
sa manga gkuang naturau, 
pageatapos magampa an 
*ing loob masasayaiian. 

Oun ibig mong matahimie 
at mapabuti ang nais, 
h Jag gumau4 nang iihis 
euu hindi pauang matuid. 

Sa inaaealang gauin 
eun ualang Iiandang |magaling, 
ang loob mo at jp imdim 
ay iyong muling baguhin. 



PITACO 



Teme d Dios en todaa lioras 
que 6ste es un santo temor 
y t6n eon temor amor. 

T^mpiate mueho en inrar 
si Juras no ser^s perjuro 
porque esta siempre seguro. 

Gon los mayores que td 
ni de noehe, ni de dia, 
iamds entres en forfia. 



. Icao,i, laguing matataeot 
sa mahal na Poong Dios, 
niyoug santong pageataeot 
at pag-ibig na may taeot. 

Ang pagsumpa,i, babauahan 
ialo,t, ualang eabuluhan, 
dapua,t, eailangau 
huag ang eabulaanan. 

Sa matandang sinoman 
iyong paeatatandaan, 
m gabi man at sa arao 
huag maquipagtaltalan. 



— 97 — 



En el linaje no eneumbre 
tau alto tus pe*Qs#niento8 
que desaties ios yientos! 

De los bienes que otros tengan 
nunea te toque la enyidia 
mal que eon ruines lidia, 

A qaien mereedes te ha heeho 
aunque estuyiere entre eiento 
hazle siempre aeatamiento. 

Jama9 ^ ninguno aeuses 
que mda sa suele ganar 
en delender que aeusar. 

Los oiieios populares, 
puestos que ^ean honrosos, 
tentos por muy peligrosos, 

De los tiempos no te fies, 
nc piensas mds sabes de ellos, 
que lo Yieres en ellds. 

A los nobles viejo8 eanos, 
no les niegues la obedieneia. 
que son padres de prudeneia. 

Las eosas santas y honestas 
nunea dejes de tratarlas 
donde quiere que te hallas. 

Los hijos que Dios te diere 
si quieres rieos dejarIos, 
proeura bien doetrinarlos. 

Aborreee de toda ley 
los pleitos y las euestiones 
no te ^Ugues de razones. 

T^n muy honesto tus ojo8 
la yista no lo desmandes 
por cualquiera parte que andes. 



Huag mong ipagmataas 
ang lahi mo,t, eamag-anae 
may isip ca namang sueat 
^a lumay6 sa bagabag. 

Ang ei ibaug eayamanan 
houag mong eaiinguitan 
at isa ngaog easamaan 
na gaua nang hamae lamang, 

Apg gumaua nang magaling 
na tauong sinoma,t, alin, 
ay huag mong lilimutin 
at dapat moag igalaug din. 

Huag isumbong sinoman 
sa eaniyang eagaganan 
marahil pa,i, maquinabang 
eun iyong ipagsangal^ng. 

Ang eatungeulan- sa bayan 
sapagca,t, may eamahalan 
dapat din ang pag-ingata,t, 
mayroong eapanganiban. 

Sa manga panaho,i, huag 
maniniuala at sueat^ 
huag ca nang sisiyasat 
liban na sa namamalas. 

Sa mga matandang mahal 
ang eanilang eautusdn x 

di mo dapat tataliedan 
at ama nang eabaitan. 

Manga gauang eabaealan 
at eahinhinan nang asal, 
huag na di mo gampanan 
eahit nasaan eang lugar. 

Ang manga anae mong tanan 
na ealoob nang Mayeapal, 
eun ibig m®ng magsiyaman, 
pagpilitan mong aralan. 

lyong paeaiilagan 
ang usapin at taltalan, 
eahit icao,ij mayroon mang 
-malabis na eatouiran, 

Ang matd mo,i, tuturuan 
sa pagtingin magtataglay 
niy6n bagdng eahinhinan 
eahit saan ca humahangan. 
7 



— 98 — 



Del bien que esti, por vemr 
si algnna parte te alcanza, 
t^n siempre bueiia esperan^a, 

La conversac!6n de*bueno8 
trabaja por coQservarlas, 
todas las demas dejaria8. 

Si dds algo de'Jlo tnyo, 
dalo, do sienta tu peeho, 
que te haees desproyeeho. 

Ouando aeaso te ofreciere 
eumple morir por tu rey, 
por tu partria y por tu rey. 

Lo que no ^uieres que sepan 
en plaza, ni en barrio aJeiio, 
tii te lo t6n en tu seno. 

Oumple siempre tu palabra 
puesto quf io des a un moro 
que es un preeioso tesoro. 

Si tu deseas mandar, 
pfimero debes saber 
qu6 eosa es obedeeer, 

No te eures de pereza 
porque una muy mala raza 
eon diligeneia te abraza. 

De los muertos nunea digas 
4 sus parientes injurias, 
por enojo, ni por lurias. 



Sa daratning eagalingan 
at ieao ma^haguinan, 
ay iyong maaasahang 
^ darating ang eapalaran. 

Mabubuting salitaan 
sa tauong eanino t^aman, 
iyo bagang tatandaaa 
ang lahat na,i, pabayaan. 

Oun ieao ay magbibigay, 
ay yaong maeaeayanan 
na tapat sa ealooban 
at di panghihinayangan. 

Cun icao,i, mangaDganeo man 
tupdin ang eapangaeuan, 
sa bayan mo alang-alang 
at sa iyong haring mahal. 

Ang di mo dapat maalaman 
nang boong sangealahatdn 
at ibamang eababayan 
%a dibdib mo isisimpan. 

Salitd mo,i, gagampandn 
tutuparin eapageuan 
eahit sa 4iindi binyaga,t, 
mahalagang eayamanan. 

Cun may nasa eang mag-utos 
sa iyong nangasasaeop, 
dapat mo munang matalds 
eun paa'no ,ang pagsundd. 

Ang catamara,i, ilaga,t, 
masamang eaugalian 
at ang iyong pagpilitan; 
ay ang gauang easipagan, 

Sa manga patay ay huag 
aalipustd sa harap, 
sa eanilang eamaganae 
eahit may galit eang hanae. 



DEOBOLO 



Aquellas eosas que eumplan 
A tener el alma sana, 
oyelas de buena gana. 



Manfa bagay na tutupdin 
caloloua,!| nang gumaling, 
ay paeabutihing dinguin 
ang hatol na sasabihin. 



99 



Lo que de ti se confia 
y en dep6sito tuyieres 
tal lo toma, eual lo^;^hubieres. 

El seereto sea cualquiera 
que te deseubra tu amigo, 
gudrdalo siempre eontigo. 

De tu amigo verdadero 
t^n poT regla general, 
nunea jamas deeir mal. 

Si aeaso entre tus amigos 
hay pleito alguna vez, 
entre ellos no seas juez. 

T4n memoria y no te olvides 
que nunea es perfeeto amigo, 
el que ha sido tu enemigo. 

Con tus padres no te pongas 
en ningiin tiempo en cuesti6n, 
aunque te sobre raz6n. 

No tengas la lengua presto 
para deseubrir sin tiento 
lo que esta en ei pensamiento. 

Si a dieha tus familiares 
yerran algunas eosillas 
d veces es bien 8ufrirlas. 

Por las eosas imposibles 
no te metas que es loeura, 
mds los posibles proeura, 

SM honesto en tu ve8tir 
vist8 en aquel grado 
de tu oficio 6 de tu estado. 

Da tu persona te estima 
ni lo tengas en tan poeo 
que sea apoeado y loeo. 



Ang pag-aaring anoman 
sa iyo,i, pinaingatan 
mamHhalin mo rin naman 
parang sarili mong tunay. 

Ang lihim cahima,t, an6 
na pahaydg nang eatpto, 
ay dapat pag-ingatan^ mo 
na itago sa loob mo. 

Sa eaibigan mong tunay 
iyong paeatatandaan, 
huag magsabi eailan man 
ng masamang ano paman. 

Cun ang mauga eaibigan 
ay may pinagtatalunan, 
huag may mahahatulan 
sa eanila nang anoman. 

lyong paeatatandaan 
at huag ealilimutan, 
di tunay na eaibigan 
ang iyong naguing eaauay. 

Sa iyong manga magulang 
ay magpaeailan paman, 
haag maquipagtaltalan 
cahima,t, may eatuiran. 

Ang dila mo,i, pipiguilan 
magsalita eapageuan 
ng ano* mang eaisip^n 
na hindi mapagbubulay. 

Cun ang saeop mo sa bahay 
ay may munting eamalian 
ang mabuti pa eun minsan 
8ila,i, iyong pagtiisan, 

Sa ualang pangyayarihan 
huag panghihimasuean, 
at ang mangyayari lamang 
siya mong pagpipilitan. 

Pananamit iialagay 
sa eahinhinan nang asal, 
iyo lamang ibabagay 
sa taglay mong eatungeulan. 

Ang nagmamahal sa iyo 
ay paeamamahalin mo, 
bagaman natatanto mo 
naay pagea mangmang at loeo. 



100 ~ 



De tii muger s^d seAor, 
porqiie si ella senorea, 
mai te ira, por bien que sea. 

El eallar a poeos daiia, 
m^s por hablar bemos vJsto 
el que no eaile malqiiisto 

Oon los bienes de fortuna 
jaQ3^8 ta te ensoberbeseas 
aunque es propiedad ereseas. 

De tu easa y de familia 
si quieres ser eetimado, 
t6n siempre fiel euidado. 

Lo8 apetitos earnales 
proeura de refrenarlos, 
que es gran victoria dejarlo8. 

Revuelve siempre los libros, 
de los euales siempre sale, 
tesoro que mueho vale. 

Si por dieha fuere jtiez, 
no te vence la eodieia 
mds guarda siempre iu^ieia, 

Al bueno en raz6n de bueno 
siempre debes estimarlo 
y eomo d bueno tratarlo. 

Guardate de ser maldieiente 
que es un vicio mi entre nos 
que mueho aborreee Dios. 

Si algiin bien has reeibido 
t6n memoria mientras vives 
de ^l y de quien lo reeibes. 

Pudiendo vivir en paz' 
poeo sfibe y poeo alcanza, 
qmen 4n euidado se lanza. 



Sa asaua,i, maghari ca 
at nararapat na sadyd, 
pagca,t, eun maghari,i, siya 
easiraang ualang sala. 

Sa di pag-imie bahagyd 
tauong napapanganyaya, 
nguni,t, sa pag8asaiita,i, 
maraming nangasisira. 

Cun ieao ma,i, mageapalad 
na magearoon nang pilae, 
huag mong ipagmataas 
cahima,t, nangararagdag. 

Sa iyong sariling bahay 
at sa familia mong tandn, 
ay eun ibig mong mamahal 
mag-iingat ca ring tunay. 

Ang manga pitaug mahalay 
pagpilitan mong bauahan 
at lubhang pagtatagumpay 
eun iyong matataiiedan. 

Manga libro^, bubuelatin 
at may matutuelasan ding 
eayamanang di mumunting 
na sueat paquinabangin. 

Cun palaring maguing hoc6m 
huag mag imbot nang suhol, 
ang earampatan at ueol 
ang siya mong ihahatol. 

Ang mayroong eatuiran 
mamahalin mo ngang tunay 
at sa mabuti 'rin naman 
iyong ipagpapalagay. 

Huag eang magtutungayao 
at masamang eaasalang 
lubhang quinapopootan 
nang Dios na Poong mahal 

Cun tumangap ng magaling 
sa eaninoman at alin, 
ay huag mong lilimutin 
hangang nabubuhay ca rin. 

Mangyayaring mabubuhay 
sa lubhang eapayapaan, 
nguni,i, bihirang maalam 
nang pag-iingat na tunay. 



101 



GHILON 



Honestidad y iimpieza 
de eontiauo te aeompanen, 
nunea temas que te danen. 

Por neeesidad que tengas, 
pon este dieho en tu seno 
nunea eodieias lo aieno. 

Las eosas de tns amigos 
miralas no eomo suyas 
sino eomo propias tuyas, 

Lo que para ti no quieres^ 
no quiere8 para ninguno, 
porque seras importuno. 

Jam^s a nadie amenaees 
eon pasi^n que padeeieres 
porque es heelio de mujeres. 

Los juegos traen maeho daiio, 
ninguno de ello te se .v6 \ 

saiud en pasatiempo breve. 

Tres fttrias dieen que son, 
mds quiea dei juego no aparta 
entre tres lialia la euarta. 

Lo que mas yo te eneomiendo 
porque e^ que es hondo abismo 
que te conozcas tu mismo. 

A laa leyes 6 institutoa 
eon que Yiyiare tu gente, 
sed 8ujeto y obediente. 

Guando tu^ieres riqueza 
para que tengas abrigos, 
gana eon eiios amigos. 



Caiiinhina,t, eaiinisan 
iiuag mong ipauaualay 
at iiuag eatataeutang 
.maeasasama eaiian man. 

Oahit anong eaiiangan 
itanim sa eaiooban 
na iiuag pagnanasaan 
ang sa iba eailan man. 

Manga ari nang eatoto 
titingna t, iingatan mo 
na parang sariiieg iyo 
at liiadi sa ibang tauo. 

Ya6n bagdng di mo gusto 
na mapangyari sa iyo, 
iiuag namang gagauin mo I 

sa iyong eapua tauo. 

Huag may i^aiiaiaan 
nang taglay mong eagalitan 
at ito ay gaua lamang 
nang babaing earamiiian 

Manga larong pagsusugai 
tagla^T' ang eapahamaean, 
ualaog maguigumiiauaiian 
ra sandaiing pagiiiibang. 

Tatlong furias ang sugal dao, 
Dguni,t, ang di humihiualay 
l^ueod sa tationg einaysay 
mageaea apat pa naman, 

Ang sa iy€,i, aquing biiin 
pagea,t, hatid eong maiaiim, 
ay iyong paeatantoin 
pagquiiala sa iyo rin. 

Sa manga utos at aral 
ang iyong naeasaeupan 
at sampong ieao naman 
ay susunod na maliusay. 

Cun mayroong eayamanan 
dapat magearoon naman 
nang tunay na eaibigan 
na maalam na magsangalang 



102 



Antes Yisitas d tu amigo 
que lueie pobre y euitado, 
y no al rieo afortunado. 

Nunea digas los extremos 
ni los medios abrazados 
no te aparten de tus lados. 

lamAs de nadie murmures, 
ni Ju2;gues la vida ajena, 
haz qu8 la tuya sea buena. 

Como a tus padres tratares, 
t6n por aviso9 muy fijos. 
que asl os trataran tus hijos. 

Ningana eosa hay tan riea 
en esta vida de viento 
eomo estur uno eontento. 

Ouando m^s lugar tuvieres 
para en vicios te engollar, 
m^s bien te debes guardar. 

Kunea sabio fu^ naeido, 
jamas que no aborreeiese 
la mentira do e8tuviere. 

El que a los malos eastiga^ 
haee este bien d lo menos 
que 80 conozcan los buenos, 

Mnguno puede Airarar 
mueho tiempo en un estado 
81 lo tiene mal ganado. 

La fama de los pasados 
no sueltas tus eosas vanas, 
sino aquelio8 que tu ganas. 

Las menguas de tus mayores 
si mal vivieres aqul, 
resueitan eontra ti. 



Cun ieao baga,i, dadalad 
sa iyo munang eaibigan 
na mahirap at may lumbay, 
bago sa may eayamanan, 

Huag tuturan ang hangan 
samp6ng gagauing paraan, 
at huag mong papayagang 
sa iyo,i, mapahiualay, 

Huag magmumura eanino man 
ni sa biibay nang may biihay 
at ang iyong papayagang 
siya mong pagbubutihan. 

Ang gaud mo sa magulang 
sueat mong paeatandaan, 
at siyang gagauin naman 
nang manga anae mong tunay. 

Ualang bagay na^mainam 
dito sa biihay na hiram, 
para nang tauong mamahay 
na lagui sa eatuaan. 

Cun eailan panga may daan 
na mahilig sa easam-an, 
lalo mong pag-iingatan 
na huag mong eahulugan. 

Ualang pant^s na lumitao 
dito sa sa mundong ibabao 
na hindi quinasuciaman, 
gauang easinungalingan, 

Ang manga pagpaparusa 
sa mayroong manga sala, 
isang ulirang maganda 
sa mabuti,i, paquilala. 

Sinoma,i, di magtatagal 
na maguing mahabang arao 
sa isa ngang eatungeulan, 
ang sa masamang paraan. 

Ang fama nang eanunuan 
ay huag na magbibitdo 
sa ualang eaeabuluhan, 
eundi sa may paquinabang. 

easiraan nang magulang 
sa lisia mong pamumuhay, 
ay mag-uling mabubuhay 
at iedo ang magpapasan. 



103 



Ea fin nunea has de estriyar 
en heeho de anteeeaores, 
sino en haeer los mejore8. 



ledo huag mananangan 
sa gaua nang eauunuan, 
eundi ang gumaua lamang 
niyong manga eagalingan. 



SOLON 



Si quieres en esta vida 
honra, fama y sin desden, 
a toda ley vivir bien. 

Aeaia siempre a tus padres 
mata os la hambre y ped 
y haeerte d Dios mereed. 

De la ira te refrena 
que es una furia infernal, 
de que naee mueho mal. 

De jurar mueho te aparta, 
pero si hay neeesidad, 
siempre ]ura eon yerdad. 

A los malos aborreee 
no sigas su eompania ^ 
ni de noehe ni de dia. 

Nadie es bienaventurado 
en esta ^'ida ruin, 
sino el que tiene buen iin. 

Si quiere8 bien easado 
y vivir a tu plaeer, 
busea de tu igual mujer. 

Proeura si ser pudiere 
eontentar en generai 
al bueno y al que no es tal. 

Cada eual conozca bien 
sino quiere haeer revez 
que es lo que puede, y quien es. 



Oun ibig mong eapurihan 
fama,t. sampung eamahalan, 
ay luhos na earampatang 
mUbuhay sa eagalingau. 

Igalang mo aug magulang 
biguian nang ieabubuhay, 
ieao nama,i, gagantihan 
nang Dios na" Poong mahal. 

Cagaiita,i, pipiguilan 
at sa iniiernong easaman 
siyang pinangagalingan 
nang madlang eapahamaean. 

Ang pagsumpa,!, ii^agan 
lalo,t, ualaag eabuiohan, 
datapua eun eailangan 
ang boong eatotthanan. 

Masasama^i, lalayuan 
huag susundd minsan man 
na sila,i paquisamahap, 
maeruing sa gabi,t, sa arao. 

Ualang mapalad isaman 
dito sa hamae na bayan, 
eun hindi nga >a6n lamang 
may mabuting eahanganan. 

Cun ibig mong maguinhaua 
ang iyong pag aasaua, 
ieao ay iiumanap baga * 
nang iyong maeaeapara. 

Cun mangyari,i, pagpiiitan 
matua ang ealahatang 
rpanga nangageaeapisan 
na masaLua,t, magaling man. 

Baua^t^ isa,!, quiquilala 
nang di ibig na sumala 
sa magagauang iahat na 
at eun alin yaon baga. 



— 104 — 



Jamds eosas mal ganadas 
en tu eoneieneia eoneiente, 
sino todas jn8tamente. 

En enanto lengua pudieres 
eon ai^iso sM templado 
que es malo ser desboeado. 

Las palabras deshonestas 
ni las pienses^ ni las digas 
que son tieras enemigas. 

Las eosas que has menester 
de f utura y de presente, 
proeura eomo prudente. 

Muelios hooabres hay pesadoa 
que es pasi6n tratar eon ellos, 
huye de ser uno de ellos. 

De tu mismo da tal prneba 
que en tus diehos y tus heehoa 
estin de ti satisteehos. 

Oeloso ni sospeehoso 
no lo tengas por eostumbre 
qae te quemar4s sin lumbre. 

Ou^ndo alguna eosa emprendes 
mirad primero el tin de ellas 
antes de llegar & haeerlas. 

Aeuteiate de la muerte 
que tal aeuerdo es virtod, 
masino olvides tu salud. 

. SM diligente en pagar 
euando llegues a deber 
para no te aborreeer. 

Nunea a tus amigos pongas 
eon tus que,ias y respuestas 
en eosas muy deslionestas. 



Ang masamang paquinabang 
huag mong nasaing eamtdn, 
eun hindi ang eatampatan 
na ueoi sa eatuiran. 

Ang dila mo,i, pagpihtan 
iialagay sa eatamtaman 
8apagca,tj lubhang mahalay 
ang totoong buUgangaan. 

Manga saiitaug mahalay 
huag isagunamgunam 
ni sasalitain pa man 
at malupit na eaauay. 

Ang iyong manga eailangan 
sa darating at ngayon man, 
ang iyong pagpipilitan 
ang sa mabuting paraan. 

Maramiag tauong mabigat 
na mahirap na eausap, 
^y dapat eang mangingilag 
mapaquibilang sa iahat. 

Sa sarili,!, magbibigay 
nang sueat pagcaquitaan 
sa manga uiea mo,t, gaua,i, 
mayroong eauiuilihan. 

Panibughd at hinala 
huag ugaliing eusa, 
masusunong eang mistula 
eahit apoy man ay uaia 

Oun may panghihimasuean 
na anomang bagay bagay, 
mamasdan ang eahanganan 
na bago muna pasuean. 

'Manimdim ea eamatayan 
isang gauang eabanalan, 
nguni,t, huag malimutaik 
eagallngan nang eatauan. 

Ang pagbayad sisipagan 
euti icao,i, mageaeautang 
at nang hindi baga naman 
eanila eang eapootan. 

Oailan man ang eaibigan 
ay huag mong ilalagay 
sa daing mo,t, easagutan 
sa lubhang eahalay-halay. 



— 105 



A los viles lisonJeroa 
nunea tu easa les abras, 
ni eures de sus palabras. 

Con todos sed bien euidado 
si te plaee ser bien quisto, 
aun eon los que nunea has visto. 

En fin tales eosas haz 
si quiere8 vivir sin tasa 
que pueden salir a plaza. 



Sa hamae na manghihibo 
huag bubuesan ang pintd 
at huag eang pasisilo 
sa salitang pauang lieo. 

Sa lahat ay mag-iingat 
eun ibig mong maguing dapat 
eahima t, doon sa lahat 
na di mo nangamamalas. 

Oaya nga gauing mataman 
tanang dito,i, nalalaooan, 
nang mabuhay eang matagal 
na uald mang eapintasan. 



TALES 



Oon tus padres ten paeieneia 
guarda no les des enejos 
aunque te pisen los oJos. 

A tu prineipe 6 seiior 
donde quiera que estuyieres, 
honraras euanto pudieres. 

El meJor sabio de todos 
es el tiempo, puea ei s'abe 
euanto en este mundo eabe. 

Si alguna eosas quisieres 
saber si es aea 6 alld, 
el tiempo te lo dirA. 

Las eosas que son dudosas 
si son de buena 6 mal arte, 
h^ehalas d buena parte. 

Nunea eures prometer 
porque si eumplir no puedes, 
por hombre vano noj quedes. 

En tns diehos y tus heehos 
tendrds eontinuo memoria 
que adelanta fama gloria. 



Sa magulang magtitiis 
huag bibiguian nang galit, 
mata mo,i, yuraean eaiiit 
ieao ay paeatitiis. 

Sa hari 6 paoginoon 
eahit saan ca naroon, 
ay quiquila eang campo,fc, 
papurihan mong hinahon. 

Ba lahat lubhang maalam 
ang panahon baga lamang 
at eaniyang naaldman 
ang sa mundo^i, nalululan 

Ang ali,t, alin mang bagay 
na ibig mong maalaman 
eun dito baga eun saan, 
panahon ang magsasaysay, 

Sa bagay na alanganin 
eun masama 6 magaiing, 
ieao ay doon quiquiling 
sa lalong minamagaling. 

Huag mangaeo isaman 
eundi mo magagampanan, 
nang hindi ca mapalagay 
tauoag ualang eabuluhan, 

Sa manga gaua mo,t, sabi 
alalahaning parati 
ang sa ieapapabuti 
nang iyong fama at puri. 



— 106 



Todos los Inales del mundo 
andan ju!itos en un trato 
eoa el hombre qu8 es ingrato 

Las eosas que son ineiertas 
nadie las debe temer 
pues no saben si han de ser, 

IiO que eonseguir no puedes 
neeia epsa es trabajar 
para saberlo de dejar 

Oon todas veras proeura 
.haeer euanto bien pudieres 
^ donde quiera que lueres. 

A la ley que tu pusieres 
aunque sea pisar todos, 
sed sujeto mas qu6 todos. 

Proeura entre tus amigos 
. esperimentar bien de ellos 
que no es malo eonoeerlos. 

Si tu amigo en algo yerra 
de el 4 ti le reprende 
y en piiblieo le defiende. 

Sed modesto en hablar, 
prudente en el persuadir 
y templado en pedir* 

Cuando alguna eosa torpe, 
tii pensamiento comienza 
de pensarlo t6n venguenza. 

Lo que tu piensaa haeer, 
t^nlo seereto en tu peeho 
hasta que lo tengas heeho, 

Aunque se pierda la vida 
si la eausa es aprobada, 
no es perdida, mas ganada. 



Tanang easam-an sa mundo 
nageaeapisang totoo 
sa uica,t, gaua naog tauong 
palamara,t, ualan^ tuto. 

Ang ualang easiguruhan 
di dapat na eataeulan, 
8apagca,t, di nalalaman 
eun mangyayari 6 di man. 

Ang hindi mo maeaeamtan 
huag gauing pagpagura,t, 
isa lamang eaululau 
pagea.t, iyo ring iiuau, 

Dapat moug pagpilitan 
gumaua uaug eagaliugau 
ua iyong maeaeayauau, ^ 
eahit saau pa maug lugar. 

Sa bigay mong eautus^u 
eahit putie ma,i, yuraeau 
susaudd uga muna,i, ieao 
at bago aug ealahatin. 

Aug eatoto,!, pagpilitaug 
iyoug masuboe ua tuuay 
at hiudi masamd namaug 
ugali uiya,i, maalamau. 

Catoto,i, eun mamali mau 
lihim moug pangungusapau, 
uguui,t, sa harap natig taudu 
iyoug ipagsasaugalaug. 

Aug pag-uica,t, ilaiagay 
sa eahinhiuan uaug asal, 
aug pagcuro,i, eabaita,!, 
aug paghiugi,i, eatamtamau. 

Cuu aug bagay na mahalay 
mapasoe sa gunamgunam, 
eahit sa isip mau lamang 
magdala eaug eahihian. 

Ang iuiisip moug gauiu 
sa iyoug dibdib ilihim 
hangang di mo ualiliniug 
ang eayarian magaliug, 

Cahit mauala ^ng buhay 
euu ang dahilau ay tuuay 
hiadi pangnnguhiguihau 
bageus paquiquinabaugau. 



— 107 



La honra que es verdadera 
en vej^z y 3uventud, 
solamente es la virtud. 

El que es de noble linaie 
sin virtad eleneia y modestia, 
aunqtie noble es eomo bestia. 

Siuy mejor e§ la nobleza 
que por la virtud se gana 
que la de eangre mana. 

Todas las eosas del mundo 
variables paeden ser 
pero lo es mas la muJ3r 

Por mueho que nadie eneubra 
la edad y los anos que hd, 
el tiempo lo parlara. 



Ang tunay na eamahalan 
sa matandd at bata man, 
uaia nanga eundi lamang 
yaong gauang eabanalan, 

Ang mayroong lahing mahal 
na uala mang eabanalao, 
€arununga,t, eahinhinan, 
parang hayop nabubuhay. 

Mabuti ang eamahalan 
na biinga nang eabanalan 
at mahiguit pangang tanay 
sa dugdng pinangalingan. 

Ang tanang bagay sa mundo 
marahil pabagobago, 
nguni,t, mahiguit pa rito 
ang manga babaing tauo. 

Malaqui mong eaibigang 
ieaila nang sinoman 
ang edad at taong bilang 
panah6n ang magsasaysay. 



NUMEROS ROMANOS. 



Uno. . 








• I \ 


Sesenta. . . 


LX 


Dos . 

Tres. 








. . II. 
. III. 


1 Setenta. . . 
1 Oehenta . . 


. LXX, 
. LXXX 


Guatro 








. IV. 


] Noyenta . . 


X0 


Cinco 








. .V. ■< 


\ Giento . . 


, . c 


Seis . 








. .VL 


Doseientos . 


. . cc 


Siete 








VII. 


Treseientos 


. CC€) 


Oeho . 








vni. 


[ Guatroeientos 


, . CD 


Nueve . 








IX. 


\ Q,uinientos 


, . D 


Diez. . 








. X. 


'i Seiseientos 


. . DC 


Veinte 








. XX. 


j Seteeientos. 


. . DCC 


Treinta 








.XXX. 


l Oehoeientos 


DCCC 


Ouarenta 






, LX 


'\ Novecientos 


. . CM 


eineuen 


ta. 






L 


\ Mil . . . 


. . . M 



— 108 



TaMa de Wiinieros Denomiiiadlo» 



MEDIDAS DE LONGITUD 



6666^3 varas 
20000 pies, 

2 varas esp. 

3 pies. 
12 pulgadas. 
12 lineas. 
12 puntos. 



La legua 

La braza 

La ¥ara 

El pie . . 

La pulgada, 

La linea 

Metro, unidad lundameBtal 
y usual, equivale a una 
vara, siete pulgadas y 805 
mil^simas de linea. 

El deeametro— diez metros. 



El heetometro- 
Ei kilometrd— 

1196 varas. 
EI miriametro- 

tros .-11 960 
El deeimetro— 

metro 
El eentlmetro- 

mo de idem, 
Un milimetro- 

de idem. 



— eien metros- 
mil metros 6 

— diez mil me* 
varas lineales 
un deeimo de 

— un eentesi- 

~un mileeimo 



MEDIDAS DE GAPAGIDAD 



El cavan 
La ganta 



El quintal 
La arroba 
La libra . 
La Dnza , 
El adarme 



25 ganlas. 
8 ehupas 



La ehupa 



4 apatanes. 



MEDIDAS DE PESO 



. 4 arrobas. 

. 25 Hbras 

. 16ouzas. 

. 16 admes. 

. 36 granos, 

MEDIDAS 



El 



pieo i ^ ^^^ arrobas 6 
I 10 ehinantas. 
La ehinanta 10 eates. 
El eate 1 Hbra y 6 onzas. 



La tinaja , 16 gantas. 
La ganta . 8 ehupas. 
La arr. 6 eant. 4 euartillas 



DE LIQUIDOS 

La euartilla 
La azumbre 
El euartillo 



2 azumbres. 
4 euartillos. 
4 eopas. 



— 109 ~ 



El quifion 
La balita 
El loan . 



La onza 
El peso 



MEDIDAS AGRARIAS 



10 balitas. 
10 loanes. 
100 brazas 
euadradas. 



El quifion — 2 heetAreas, 79 
areas y 60 eentidreas. 

La balita— 75 areas y 95 
eentidreas 

El loan -3 dreas y 80 etreas. 



MONEDAS DE ORO Y PLATA 



16 pesos. 
8r^ftes. 



La peseta 
El real * 
El euarto 



32 euartos 

20 euartos 

8 mdis. 



El siglo 
El aiio 
EI mes 



DEL TIEMPO 



100 aiios. 
12 mses 
30 dias. 



El dia . 
La hora . 
El minuto 



24 horas. 
60 minutos. 
60 segundos. 



E^iS<»li^^ 



y -.y s..;.- «■:.■/ 



5'.'' 



Hga maliahalagaiig akM 



n 



6.50 
4.50 
0.50 



Dieeionario lagles— EspaAoI— Tagalog, ni Sot G. 

Calder6n: 

Papel satinado. 
Papel peri6dico, 
Dieeionario Ingles— Tagalo ni H. L6pez 
Dieeionario Manual de terminoe eomunes Espa 

fiol Tagalo ni Kosalio Serraoo 
Dieeionario Tagalo Hispano ni P. Serrano 
Vocabulario Tagalo Oastellano ni E. FernAndez 
Yoeabulario Pilipino Ingles ni Eusebio T. Daluz 
Yoeabulario Tagalo-^Oastellano— Ingles eon partes 

de Gram^tiea y frases usuales ni D. E. 

Ferndndez at S. G. Oalder6n 
Ang mahusay na paraan ng paggamot sa mga 

maysaquit ayon sa aral ni Tissot 
Medieinas Gaseras en tagalo ni Fr. Fernando de 

Sta Maria , . . 

Akl6t ng Pagluluto ni R. Ignaeio 
Tanungan ng Bayan ni Areadio 0. Gingeo tomos 

I, 11 y III . . 

Ang Bill de Divorcio ni Areadio 0. Gingeo 

Ang mahusay oa pananalumpati oi A. C. Gingeo 

Ordeulo ni Napoiedn ni 0. Trinidad carton6, 

riistiea, 
1? >f ij '^ 

Pasteleria at Reposteria „ „ „ 

Patntibay ng Pagsinta P. H. Poblete 

Ilao at Gaguinhauahan ng Oaloloua (Devocionario) 

Fequefio Devocionario en tagalo 

Pagdalao sa Santlsimo Saeramento 

Ang mga akldt na ito ay ipinagbibli sa mga Librerla 
ni J. MARTINEZ, Plaza Moraga 34 36. Plaza Calder6n 
108 at Gabildo 253 Maynila. 



X<mo^"'^ 



UNIVERSITY 0F MICHIGAN 



3 9015 00171 5567